سلمانیه

اعتقادات نابجا و گزاف در فرق و مذاهب مختلفی وجود داشته که امروزه جز یک امر تاریخی از فرقه­ای منقرض شده نیست. اما با بررسی پیرامون چنین عقایدی به این نتیجه می­رسیم که همچنانکه احتمال بدنام کردن و تحریف عمدی شخصیت انسانهای والا و متقی بلکه معصومین(ع) توسط انسانهای سودجو و فرق غلات و گزافه­گو و دشمنان ایشان وجود داشته، احتمال ایجاد فرقه­سازی الحادی به انگیزه­های مختلف سیاسی و اجتماعی از چهره­های شناخته شده، وجود داشته؛ چراکه انسانهای پرهیزکار و مشهوری چون سلمان(ره) که هیچ ارتباطی با فرق منحرف نداشته ازجمله فرق غلوآمیز معرفی شده­است. فرقه سلمانیه به عنوان یک فرقه از غلات در فرق و مذاهب اسلامی معرفی شده که به بیان آن می­پردازیم.

سلمان(ره)

یکی از بزرگترین اصحاب پیامبر(ص) که با تحقیق خود به پیامبر(ص) دسترسی پیداکرد و به رسالت و نبوت آن حضرت ایمان آورد[1] و در این راه ثابت قدم ماند و از خط ولایت اهل­بیت(ع) و جانشینان برحق پیامبر(ص) منحرف نشد[2] و مخلصانه از ولایت دفاع نمود، سلمان فارسی است. اسم او روزبه بن جشبوذان بوده[3] و گویا سلمان در زبان آرامی شلمانا بوده که در عربی سلمان خوانده شده­است.[4] او بعد از تحقیق برای رسیدن به دین صحیح از عده­ای از بزرگان مسیحیت، فهمید که پیامبری در وادی قری ظهور نموده و از گروهی از اعراب درخواست نمود که او را به آن محل ببرند، که آن اعراب این کار را کردند ولی به او ظلم کردند و او را به عنوان برده به یک زن یهودیه فروختند.[5] پیامبر(ص) او را از یهودیه در برابر سیصد نخل و مقداری طلاخریداری کرد و آزاد نمود.[6] وی نزد پیامبر(ص) و اهل­­بیت(ع) و مسلمین جایگاه خاص و ویژه­ای دارد. پیامبر(ص) به مشورت او برای مقابله با مشرکین دست به ساخت خندق نمود.[7] اصلیتی ایرانی داشته اما در تعیین زادگاهش اختلاف است که رامهرمز و یا اصفهان و یا شیراز بوده­است.[8] از زندگانی و فضائل او کتابهای مختلفی چون سلمان فارسی، سلمان محمدی، سلمان اهل بیت(ع) و سلمانیه نوشته شده­است و روایات مختلفی را بیان نموده که بیشتر آنها در مورد فضائل اهل­بیت(ع) و حقانیت ایشان است. خداوند پیامبر(ص) را امرنموده بود که چهار نفر را دوست داشته باشم که از جمله ایشان سلمان فارسی است.[9] او از جمله کسانی بود که در دفاع از امامت و ولایت امیرالمومنین علی(ع) با حکومت ابوبکر به مخالفت برخواست تا جائی که امیرالمومنین علی(ع) او را قسم می­دهد که خود را کنترل کند و از افشاگری بیشتر خودداری کند.[10] مقام او آنچنان است که خداوند به او سلام می­رساند و نیز پیامبر(ص) و اهل­بیت در کلامی معروف (سلمان منا اهل­البیت)[11] او را از جمله اهل­بیت­(ع) قرار داد. همچنین او از آخرین اوصیای حضرت عیسی(ع) معرفی شده[12] و فرمودند که او همانند لقمان حکیم است و به علم اولین و آخرین داناست.[13] در بیانی دیگر سلمان محدث نامیده شده و علت این عنوان این است که پیامبر(ص) و امیرالمومنین علی(ع) او را از احادیثی که دیگران تحمل آن را نداشتند باخبر می­نمودند.[14] خداوند به پیامبر(ص) دستور داده بود که سلمان را از علم منایا و بلایا و انساب و فصل الخطاب مطلع سازد.[15] او از جمله خواصی بوده که به اخبار آینده و حوادث مهم توسط پیامبر(ص) و امیرالمومنین علی(ع) اطلاع داشت و برترین اصحاب از نظر ایمان است.[16] علاقه او به اهل­بیت(ع) به دلیل شناخت حق اهل­بیت(ع) بود که بصیرت سلمان را نسبت به دیگر اصحاب بیشتر نموده بود و به همین دلیل بعد از رسول­الله(س) منحرف نشد. او حضور پر رنگی در نقل فضائل و حقانیت امیرالمومنین علی(ع) و اهل­بیت(ع) دارد و علاوه بر آن در فقه نیز او روایاتی نقل شده­است. یکی از کارهای معمول او این بود که سوال کنندگانی که ابوبکر و عمر از جواب آنها عاجز می­شدند را به امیرالمومنین علی(ع) معرفی می­کرد تا حقیقت را روشن کند.[17] مقام او را از زیارت نامه او یادآور می­شویم که:

السلام علیک یا ولی امیرالمومنین

السلام علیک یا مودع اسرار سادة المیامین

السلام علیک یا بقیه الله من البررة الماضین[18]

السلام علیک یا من خالف حزب الشیطان[19]

امام صادق(ع) در شأن سلمان فرمود: نگویید سلمان فارسی بلکه بگویید سلمان محمدی. سلمان بنده صالح صحیح الاعتقاد مسلمانی بود که هرگز مشرک نشد.[20] خداوند و رسولش او را دوست داشتند و هرگاه جبرئیل حاضر می­شد به پیامبر(ص) عرضه می­داشت که سلام خداوند را به سلمان برساند.[21] همچنین پیامبر(ص) در شأن سلمان فرمود: إِنَّ سَلْمَانَ مِنِّی مَنْ جَفَاهُ فَقَدْ جَفَانِی وَ مَنْ آذَاهُ فَقَدْ آذَانِی وَ مَنْ بَاعَدَهُ فَقَدْ بَاعَدَنِی وَ مَنْ قَرَّبَهُ فَقَدْ قَرَّبَنِی.[22] پیامبر(ص) در رد کسی که سلمان را مجوسی معرفی کرد فرمودند: سلمان مجوسی نبوده بلکه تقیه می­کرده ( وانمود به مجوسیت می­کرد) و در باطن ایمان داشته.[23] اگر درجات ایمان را ده درجه بدانیم، سلمان دارای ایمان در رتبه دهم معرفی شده است.[24]

و در مقام سلمان این بس که امیرالمومنین علی(ع) وصی او بود و برای غسل و کفن و دفن او حاضر شدند.[25]

سلمانیه

غلو و اعتقاد گزاف از زمان خود سلمان در افکار برخی از مردم به سبب مقام سلمان وجو داشته بطوریکه در قضیه­ای مردمی از کوفه نزد امیرالمومنین علی(ع) می­روند و درخواست دعا برای باران می­کنند که آن حضرت امام­حسن(ع) و امام­حسین(ع) را مامور به دعا می­کنند و با دعای ایشان باران نازل می­شود. مردم قضیه را به سلمان(ره) خبر می­دهند و می­گویند این دعا را شما به ایشان تعلیم داده­اید!! سلمان(ره) در رد ایشان می­گوید: وای برشما آیا از از پیامبر(ص) نشنیدید که می­فرمود حکمت بر زبان اهل بیتم جریان یافته است.[26] عده­ای نیز از این افراد سلمان را برتر از امیرالمومنین علی(ع) می­پنداشتند.[27] از این حدیث واضح می­شود که عظمت شخصیت سلمان موجب گفتارهای ناروای مردم در مورد او بوده و با گذشت زمان و با وجود فرق غلات، نام سلمان نیز در اعتقادات گزاف ایشان راه یافت و در بسیاری از این فرق بروز یافت تا حدی که فرقه سلمانیه نیز بروز کرد. فرقی چون کیسانیه و برخی از اسماعیلیه و سینیه و سبعیه و میمیه و عینیه و بشاریه و نصیریه و.... از سلمان به غلو یاد کرده­اند. نجاشی در رجال خود از علی بن عباس جراذینی نام می­برد که متهم به غلو است ولی کتابی در رد سلمانیه که گروهی از غالیان بوده­اند، نوشته است.[28] ابوحاتم رازی گفته­است که سلمانیه کسانی بودند که قائل به نبوت سلمان(ره) بوده­اند و آیه و سئل من ارسلنا من قبلک من رسلنا[29] را در مورد سلمان می­دانند و گروهی به الوهیت او معتقد بودند.[30] این افکار مشرکانه در زمان نزول قرآن نیز وجود داشت به صورتی که برخی از مشرکان معتقد بودند که پیامبر(ص) قرآن را از سلمان فارسی یاد می­گیرد که در آیه­ای این قول مشرکان بیان شده (وَ لَقَدْ نَعْلَمُ أَنَّهُمْ یَقُولُونَ إِنَّما یُعَلِّمُهُ بَشَرٌ لِسانُ الَّذی یُلْحِدُونَ إِلَیْهِ أَعْجَمِیٌّ وَ هذا لِسانٌ عَرَبِیٌّ مُبینٌ ).[31] فرقه سلمانیه در واقع یک تفکر الحادی و غالی است که از ترکیبی از عقاید باطل تشکیل شده که به مرور زمان نابود شده­اند ولی عقاید ایشان به فرق منحرف دیگر وارد شد و در عصر حاضر توسط بعضی از پیروان اندیشه زرتشتی­گری مجددا ترویج می­شود و به آن دامن می­زنند.