معالجه کج خلقی

آمنه اسفندياری

بداخلاقي نزديك به غلظت و بدخویى است و ظاهر آن است كه: غلظت و درشتى از ثمرات كج خلقى باشد. همچنان كه انقباض روى و دلتنگى و بد كلامى نيز از آثار آن است و اين صفت از نتايج قوه غضبيه است و اين از جمله صفاتى است كه آدمى را از خالق و خلق دور مى‏كند، از نظر مردم مى‏افكند، طبع‌ها را از او متنفر مى‏كند. هر كج‌خلقى اغلب مسخره مردمان و مضحكه ايشان مى‏شود و لحظه‏اى از حزن و الم و اندوه و غم خالى نيست. از اين جهت حضرت امام جعفر صادق (ع) فرمودند كه: «هر كه بدخلق است خود را معذب دارد». و بسيار مى‏شود كه به واسطه كج خلقى ضررهاى عظيم به آدمى مى‏رسد، از نفع‌هاى بزرگ محروم مى‏شود و عاقبت هم آدمى را به عذاب اخروى مى‏افكند. مروى است كه: روزى به حضرت رسول (ص) عرض كردند كه: فلان زن روزها روزه مى‏گيرد و شب‌ها را به عبادت به پاى مى‏دارد و ليكن بد خلق است و از كج خلقى به همسايگان خود آزار مى‏رساند. آن حضرت فرمودند: «هيچ خيرى در او نيست، و او از اهل جهنم است». و آن حضرت فرمودند كه: «بدخلقى بنده را مى‏رساند تا اسفل درك جهنم» و باز آن حضرت فرمودند كه: «خدا منع كرده است قبول توبه بد خلق را. عرض كردند كه: چرا يا رسول‌ا...؟ فرمودند: به علت اينكه هر وقت از گناهى توبه كرد در گناهى بدتر مى‏افتد». و فرمودند كه: «بدخلقى گناهى است كه آمرزيده نمى‏شود».

معالجه كج‌خلقى

معالجه اين صفت ذميمه نيز مانند ساير صفات آن است كه انسان مفاسد دنيايي و آخرتي آن را به ياد آورد و ملاحظه كند كه اين صفت، خالق و خلايق را با او دشمن مى‏كند، پس مهياى اين شودكه اين را از خود دفع نمايد. بعد از آن در وقت هر سخنى و حركتى در فكر باشد كه كج خلقى از او سر نزند و خود را محافظت كند و به حسن خلق بدارد تا حسن خلق ملكه او شودو از براى او معتاد شود. چنانچه مذكور شد ضد اين صفت مهلكه حسن خلق است كه از شريفترين صفات و فضائل ملكات است و عقل و نقل دلالت بر مدح و خوبى آن مى‏كنند. پيغمبر خدا (ص) فرمودند كه: «در كفه ميزان اعمال در روز قيامت، چيزى بهتر از حسن خلق نيست». و روزى به عموزاده‌هاي خود فرمودند كه: «اى فرزندان عبدالمطلب اگر وسعت آن را نداريد كه مردم را به اموال خود توانايي دهيد پس با ايشان به گشاده‌رويى ملاقات كنيد» و نيز آن حضرت فرمودند كه: «خدا دين اسلام را خالص از براى خود گردانيد. و صلاحيت ندارد از براى اين دين مگر سخاوت و حسن خلق. پس دين خود را به اين دو زينت دهيد». به آن حضرت عرض كردند كه: «ايمان كدام يك از مومنين افضل است؟ فرمودند: هر كدام كه خوش خلق‏ترند». و باز فرمودند كه: «دوست‏ترين شما در نزد من و نزديك‏ترين شما در روز قيامت به من،خوش خلق‏ترين شماست». و نيز فرمودند كه: «حسن خلق، گناه را مى‏گدازد هم چنانكه خورشيد يخ را مى‏گدازد». و مروى است از آن حضرت كه فرمودند: «حسن خلق، صاحبش را مى‏رساند به درجه كسى كه روزها روزه و شب‌ها به عبادت مشغول باشد». و نيز آن حضرت فرمودند كه: «نيكان شما خوش خلقان‏اند، كه مردم به دور و كنار آنها جمع مى‏شوند، به آنها نزديك مى‏شوند، با ايشان الفت و انس مى‏گيرند و ايشان نيز با مردم انس مى‏گيرند». از حضرت امام محمد باقر(ع) مروى است كه: «مردى به خدمت حضرت پيغمبر (ص)آمد و عرض كرد كه: يا رسول‌ا... مرا وصيتى كن. حضرت او را به چند چيز توصيه فرمودند و از جمله آنها اين بود كه: با برادر مومن با گشاده رويى ملاقات كن» و حضرت امام همام جعفر بن محمد الصادق(ع) فرمودند كه: «نيكى و خوش خلقى، ولايات را آباد مى‏گرداند و عمرها را زياد مى‏كند». و فرمودند كه: «به درستى كه خداى تعالى بنده را به حسن خلق ثواب كسى مى‏دهد كه صبح و شام مشغول جهاد در راه خدا بوده باشد». و نيز از آن حضرت مروى است كه: «نيكى و احسان كردن با مردم و خوشرویى با ايشان، باعث دوستى مردم مى‏شوند، آدمى را از اين جهت داخل بهشت مى‏نمايند. بخل و عبوس بودن، صاحب خود را از خدا دور مى‏كنند و داخل آتش مى‏كنند». كسى كه در اين اخبار و ساير اخبارى كه در اين خصوص وارد شده است تأمّل كند و به وجدان خود و تجربيات رجوع كند و احوال كج خلقان و خوش خلقان را تتبّع كند درمى‏يابد كه: هر بدخلقى از خدا و رحمت او دور است، مردم از او متنفر مى‏گردند و با او دشمن‏اند: و به اين سبب از بذل و عطاى ديگران هم محروم است. و هر خوش خلقى را خدا و خلق دوست دارند و هميشه محل فيض و رحمت خدا و مرجع بندگان خداست. مومنان از او استفاده مي‌كنند و خير او به ايشان مى‏رسد و مقاصد و خواسته‌هاي بندگان خدا به‌وسيله او برآورده مى‏شود. از اين جهت خدا هيچ پيغمبرى را بر نينگيخت مگر اينكه اين صفت در او كامل و تام بود. صفت خوش‌خلقى افضل صفات پيغمبران و اشرف اخلاق برگزيدگان است. و از اين جهت خداوند عالم به جهت اظهار نعمت خود از براى حبيب خودش در مقام ثنا و مدح او فرمود: و از كثرت شرافت اين صفت فاضله، سرور پيغمبران و سيد انس و جان در اين صفت به غايت رسيده بودند، و در نهايت آن جا گرفته بودند.