پیامدهای فرهنگی مهاجرت روستا – شهری

مهاجرت روستا، فرهنگ و آداب اجتماعي

نسرین علوی زادگان

سابقه پدیده مهاجرت به تاریخ عمر بشر بازمی گردد. انسان اولیه همواره مهاجرت و جابه جایی‌های مکانی را یگانه راهبرد و راه حل گریز از مصائب و مشکلات خود دیده است. گرد آوری خوراک و امنیت جانی از جمله عواملی بودند که بشر اولیه را ترغیب به مهاجرت می‌کردند. در طول تاریخ، شکل مهاجرت بر حسب زمان و تحولات محیطی و اجتماعی تغییر یافته است.

از آغاز قرن هفدهم سعی و تلاش اندیشمندان اجتماعی این بوده است که بتوانند از میان پدیده‌های گوناگون اجتماعی و اقتصادی، علل واقعی مهاجرت را بیابند. این تفحص ابتدا در قالب گفته‌ها و مباحث نظری جریان داشت. پس از آن، مهاجرت در مطالعات تجربی نیز وارد شده و برای پاسخ به پرسش‌های متعدد در باب موضوعاتی نظیر ویژگی‌های مهاجرین، عوامل عمده مهاجرت و پیامدهای مهاجرت، مطالعات میدانی انجام گرفت.

با توجه به اینکه جوانان بیشتر از هر گروه سنی دیگر تن به مهاجرت می‌دهند، این موضوع در بلندمدت برای جوامع روستایی حائز اهمیت خواهد بود؛ چرا که با مهاجرت آنان، تولید نسل در جوامع روستایی کاهش می‌یابد و به دنبال آن جمعیت پویا در روستاها کاهش می‌یابد و تولید محصول و اقتصاد روستایی نیز کاسته می‌شود و همچنین از نظر اجتماعی و فرهنگی نیز روستاها دچار ایستایی می‌شوند.

امروزه با توجه به اینکه سهم جمعیت شهری و روستایی برعکس شده است و نسبت قابل توجهی از جمعیت شهرها را مهاجرین روستایی تشکیل می‌دهند، می‌توان به اهمیت موضوع مهاجرت‌های روستا - شهری پی برد؛ یعنی مهاجرت جمعیتی که تا سه دهه قبل جزء جمعیت مولد کشور به حساب می‌آمد اکنون به صورت خیل عظیم افراد مشغول به کار هستند یا در مشاغل کاذبی مانند دست فروشی و واسطه‌گری مشغول می‌باشند.

وقتی فرهنگ‌های مختلف با آداب و رسوم و هنجارهای متفاوت از نقاط مختلف در یک نقطه جمع شوند و انواع هنجارها حاکم باشد، در نتیجه هر فرد یا گروه به یک نوع هنجار رفتار می‌کند و هنگامی که اشخاص محیطشان عوض شود، دیگر هیچ احساسی نسبت به پایبندی به اصول و هنجارها در خود حس نمی کنند و در نتیجه هرج و مرج و آشفتگی رخ می‌دهد. نتیجه نهایی مهاجرت از روستا به شهر و از بخش تولید به بخش خدمات، رشد مسائل آنومیک در جامعه است.

تحلیلگران مهاجرت را به عنوان یک تطبیق اجتماعی در پاسخ به نیازهای اجتماعی، اقتصادی، تحولات فرهنگی و جریان تغییرات جمعیتی که در سطح ملی و محلی پدید می‌آید، می‌دانند.

نارسایی‌های موجود در نظام آموزشی روستایی از جمله عوامل موثر در تشویق جوانان به مهاجرت به شهرها است. تحصیلات جوان روستایی نیز خود از جمله عوامل فرهنگی موثر در مهاجرت می‌باشد و افزایش فاصله فرهنگی بین شهر و روستا بر نرخ مهاجرت می‌افزاید.با توجه به اینکه اکثریت جمعیت کشورمان را جوانان تشکیل می‌دهند و عمده ترین مسئله جامعه‌های دارای جمعیت جوان مسائل فرهنگی است، وقتی جوان روستایی جهت ادامه تحصیل، گذراندن خدمت سربازی و جستجوی کار و شغل بهتر به شهرها می‌آید، تعارض فرهنگی در او ایجاد می‌شود و مشکلات حادتر می‌شود.

جوانان وقتی در معرض انواع کانا لهای ارتباطی و شبکه‌های جهانی به راحتی از سبک‌های زندگی کشورهای دیگر با خبر می‌شوند و خود را با آنان مقایسه می‌کنند اگر فرصتی جهت پیشرفت نداشته باشند در معرض انواع آسیب‌ها قرار می‌گیرند و اگر عتماد به نفس آنها کاهش یابد، برای فراموش کردن موقعیت خود به دام اعتیادمی افتند یا جذب فرهنگ بیگانه می‌شوند.

مهمترین پیامد فرهنگی مهاجرت روستا – شهری برای جوانان بهبود وضعیت سواد وسطح علمی و آگاهی آ نها می‌باشد، شهرها با داشتن امکانات آموزشی بهتر و بیشترباعث شکوفایی استعدادها و نبوغ جوانان روستایی شده است. از دیگر پیامدها می‌توان به بهبوداوقات فراغت، وجودکتابخانه‌های متعدد در شهرها و مکا ن‌های فرهنگی، افزایش تعامل فرهنگی و تغییر در شیوه لباس پوشیدن و حرف زدن اشاره کرد.

از پیامدهای فرهنگی منفی مهاجرت می‌توان چنین بیان نمود که در اثر مهاجرت جوانان، نقش خانواده در انتقال مبانی ارزشی و دینی و ملی به فرزندان کاهش می‌یابد و جامعه انتقال وظایف تربیتی را برعهده می‌گیرد و با توجه به اینکه هویت فردی در مرد و زن جوان هنوز شکل نگرفته است، زمینه‌ها و بستر تعارضات و نیز نفوذ فرهنگ بیگانه به هویت دینی و ملی جوانان ایجاد شده و در صورت ضعف بنیادهای مذهبی جوان و عدم شکل گیری هویت فردی تاثیرپذیری جوان، الگوهای ضد فرهنگ و دینی تقویت شده و این مرحله آغازین گسترش مشکلات اخلاقی در شهرها و جوانان خواهد بود.