راهكارهای پرورش مسئولیت‌پذیری

نسرين صفری

قطعاً شما هم در زندگي خود با افراد مسئوليت‌گريز مواجه شده‌ايد. اما به راستي شما خود، چقدر مسئوليت‌پذيريد؟ تعريف‌تان از مسئوليت چيست؟ آيا سعي مي‌كنيد به تمامي تعهدات خود عمل كنيد يا آنكه به نيمه راه نرسيده يا از همان ابتدا سلب مسئوليت مي‌كنيد؟براي پذيرش يا عدم پذيرش مسئوليت چه اصولي را رعايت مي‌كنيد؟ تا به امروز چقدر در انجام تعهدات و مسئوليت‌هايتان موفق بوده‌ايد؟ براي موفقيت بيشتر در مسئوليت‌پذيري چه تدابيري انديشيده‌ايد؟ و... مسئوليت‌پذيري يكي از مهم‌ترين ويژگي‌هاي شخصيتي هر فردي است كه در موفقيت او نيز نقش بسزايي دارد. مسئوليت‌پذيري يك الزام و تعهد دروني براي انجام مطلوب همه فعاليت‌هايي است كه فرد آنها را بر عهده مي‌گيرد. متاسفانه كم نديده و نشنيده‌ايم از زنان و مردان و دختران و پسراني كه مسئوليت‌گريزند و با توسل به هزاران ترفند متفاوت تلاش مي‌كنند از پذيرش تعهد فرار كنند. بي‌ترديد مسئوليت‌پذيري عامل مهمی در تسريع روند پيشرفت‌هاي فردي، خانوادگي، اجتماعي و روابط بين فردي است؛ چرا كه بر اعتبار اجتماعي شخص، ميزان علاقه و اعتماد ديگران به او مي‌افزايد و باعث ايجاد احساس ارزشمندي و عزت نفس بسيار مي‌شود. بي‌گمان شما نيز با ما هم عقيده‌ايد كه زندگي با فردي وظيفه‌شناس و مسئوليت‌پذير بسيار لذت بخش‌تر از زندگي با فردي بي‌مسئوليت است. مسئوليت‌پذيري معنا و مفهوم قراردادي، اخلاقي و تربيتي دارد كه هر زماني نيز قابل آموزش و فراگرفتن است؛ اگر چه ممكن است شما به خاطر از دست دادن زمان مفيد يادگيري اين ويژگي در دوران كودكي و نوجواني، هم‌اكنون نيازمند زمان بيشتري براي تمرين و آموختن باشيد اما مهم اين است كه اگر بخواهيد مي‌توانيد مسئوليت‌پذيري را ياد بگيريد. فقط بايد بخواهيد!به همين منظور، راهكارهايي جهت پرورش اين ويژگي مهم ارائه مي‌شود:

تعريف مشخصی از مسئولیت‌پذیری داشته باشيد

مسئوليت‌پذيري چيزي نيست جز توانايي پذيرش، پاسخگويي و به عهده گرفتن فعاليتي كه از كسي درخواست مي‌شود و آن شخص حق دارد انجام آن كار محول شده را بپذيرد يا رد كند. زماني كه فردي قصد دارد مسئوليتي را بپذيرد، بايد كاملا براي خود مشخص كند كه موضوع درخواست چيست و در برابر پذیرش آن چه چيزي به دست مي‌آورد يا در صورت نپذیرفتن آن چه چيزي را از دست خواهد داد. در واقع مسئوليت‌پذيري يك انتخاب كاملا آگاهانه است.

دل به دريا بزنيد

مسئوليت‌پذيري و احساس مسئوليت زماني به وجود مي‌آيد كه فرد مسئوليتی را که به وی محول شده را بر عهده بگيرد. به خاطر داشته باشيد تا نخواهيد و تلاش نكنيد هرگز نمي‌توانيد فرد مسئوليت‌پذيري شويد. با امروز و فردا كردن راه به جايي نخواهيد برد، بي‌هيچ واهمه‌اي و با اعتماد به خود و اتكا به توانايي‌هايتان براي تجربه پيشامدهاي جديد در زندگي‌تان و پرورش بعد جديدي از وجودتان گام ‌برداريد. ظرفيت شخصيت شما چيزي بيش از آن است كه مي‌بينيد. به خود و شايستگي‌هاي وجودتان ايمان داشته باشيد، آنها را بپذيريد و براي شكوفايي‌شان از هيچ تلاشي دريغ نكنيد. يادتان باشد هرگز از اشتباه كردن نهراسيد، شما هم چون ديگران ممكن‌الخطا هستيد و در مسير جديدتان نيازمند تجربه هستيد و چه بسا تا زماني كه نابلد راه هستيد اشتباه كردن شما حتمي است! به‌جاي مايوس شدن به خودتان قول دهيد از اين پس، از منظری ديگر به اشتباهتان بنگرید، اگر ديدگاه‌تان را تغییر دهید، عملكردتان نيز متفاوت خواهد بود. به‌جاي سرزنش خود يا احساس نااميدي سعي كنيد از اشتباهات خود درس بگيريد، نقايص و ضعف‌هاي خود را بشناسيد و براي ترميم آنها كاري كنيد. بي‌ترديد به اين طريق مي‌توانيد عملكرد بهتري از آنچه كه انجام مي‌دهيد به دست آوريد.

مهارت تصميم‌گيری را تقويت كنيد

برخي مسئوليت‌پذيري و مسئول بودن را به معناي پيروي كوركورانه و تقليد بي‌چون و چرا از ديگران معنا مي‌كنند، اين درحالي است كه هر فردي با ديگري متفاوت است و سبك زندگي متفاوت از ديگري دارد و دقيقاً به همين دليل است كه هرگز نمي‌توان با ارائه نسخه واحدي براي همگان، مسئوليت‌پذيري را ايجاد كرد. مسئوليت‌پذيري نيازمند مولفه مهمي به نام تصميم‌گيري است. ترديد و دودلي، مردد بودن، بلاتكليفي و بي‌تصميم بودن راهي براي بي‌مسئوليت بودن است. توانايي اخذ تصميم درست و مهارت حل مساله، براي تكامل حس قدرت و كنترل کردن شرايط زندگي لازم و ضروري است و بر حسب شرايط زماني و مكاني هر شخصي به گونه‌اي كاملا منحصر به فرد تعيين مي‌شود. براي مسئوليت‌پذيري و مسئول بودن بايد تصميم‌گيرنده خوبي باشيد. با خود روراست باشيد و عميقا تامل كنيد كه در اتخاذ چه تصميماتي دچار شك و ترديد مي‌شويد. بي‌شك پس از شناخت و پي بردن به اين موضوع، مي‌توانيد از مهارت حل مساله نيز بهره ببريد.

برنامه‌ريزی داشته باشيد

بعد از تصميم‌گيري، برنامه‌ريزي عامل مهم ديگري براي مسئوليت‌پذيري است. با برنامه‌ريزي و تهيه فهرستي از كارها، اهداف و وظايف‌تان نه تنها به اندازه توان و استعدادتان تلاش مي‌كنيد بلكه مي‌توانيد انتظارات و توقعات واقع‌بينانه‌اي از خودتان داشته باشيد و بيش از حد خود را نيازاريد. توصيه مي‌كنيم وظايف‌تان را يادداشت كنيد؛ چه بسا با مكتوب كردن اهداف‌تان، آنها را جدي‌تر گرفته و براي نيل به آنها مصمم بوده و بيشتر تلاش خواهيد كرد.

احساس قدرت خود را تقويت كنيد

هر فردي براي داشتن اعتماد به نفس زياد نيازمند حس قدرت و توانايي است. داشتن احساس قدرت به اين معناست كه فرد با در دست داشتن منابع و فرصت‌هايي، اين قابليت را در خود مي‌بيند كه بر خود و شرايط زندگي‌اش تاثيرگذار باشد و چرخ آن را به گونه‌اي كه متمايل است بچرخاند. براي پرورش احساس قدرت توصيه مي‌كنيم فرصت‌ها و موقعيت‌هايي، هر چند كوچك و جزئي، براي ابراز كفايت و شايستگي خود فراهم كنيد و به محض موفقيت و بالا رفتن سطح كفايت‌تان نيز، سعي كنيد فرصت‌هاي جديد مشابهي را به وجود آوريد تا هم بتوانيد آنچه را كه آموخته‌ايد تمرين كنيد و هم از هر آنچه كه فرا گرفته‌ايد براي تلاش‌هاي بعدي‌تان نهايت استفاده و بهره را ببريد.

ثابت قدم باشيد

در پذيرش مسئوليتي كه برعهده گرفته‌ايد، ثبات قدم داشته باشيد. بسيار تلاش كنيد مسئوليت‌تان را حتي اگر خيلي كوچك است، به‌طور دقيق و به خوبی انجام دهيد. برای مثال، اگر مسئوليت بردن بچه‌ها به كلاس‌هاي ورزشي به شما محول شده است، سعي كنيد هميشه خودتان اين كار را انجام دهيد و از بهانه‌گيري‌هاي مختلف براي عدم انجام اين كار پرهيز كنيد؛ چرا كه انجام دادن گاه‌به‌گاه يك عمل باعث ايجاد حس رخوت، خستگي و بي‌حوصلگي‌تان شده تا بدان جايي كه ممكن است شما آن كار را جدي نگرفته و برايتان بي‌اهميت جلوه كند كه اين خود عاملي مهم براي ترك موقت يا هميشگي آن عمل خواهد بود.