دانشنامه پژوهه بزرگترین بانک مقالات علوم انسانی و اسلامی

نسخ، اعمال ولایت و حاکمیت خداوند است

همه‌ی کائنات، مملکت خداست و خدا دوست دارد که بندگانش به این مالکیت و قدرت و وحدانیت او اقرار کنند و برای او خاضع شوند و در همه‌ی کارهایشان به سوی او برگردند و تمرد نکنند و هرچه هم توانایی داشته باشند یا توانایی دیگران( غیر خدا) هرچه باشد، از راه خدا منحرف نشوند.
نسخ، اعمال ولایت و حاکمیت خداوند است
نسخ، اعمال ولایت و حاکمیت خداوند است

همه‌ی کائنات، مملکت خداست و خدا دوست دارد که بندگانش به این مالکیت و قدرت و وحدانیت او اقرار کنند و برای او خاضع شوند و در همه‌ی کارهایشان به سوی او برگردند و تمرد نکنند و هرچه هم توانایی داشته باشند یا توانایی دیگران( غیر خدا) هرچه باشد، از راه خدا منحرف نشوند. زیرا در نهایت بندگان با حقیقت تکان دهنده‌ای روبرو خواهند شد و آن مالکیت و ولایت مطلقه و تامّه‌ی خداست و این که تنها او می‌تواند آنها را اداره و به ایشان کمک فرماید و در واقع نیز نسخ و تغییر و تبدیل آیات از جانب حق تعالی، همین اعمال ولایت و سرپرستی و یاری رسانی به انسانهاست. البته همه‌ی آیات خدا قابل نسخ یا آیات اعجازی نیستند: مثلاً حج ابراهیمی و نماز و غیره با تغییر روزگاران دگرگون نمی‌شوند و بسیاری از آیات‌، خرق عادت نبوده و ناقض قانون و سنّت طبیعی نیستند.

ناسخ به نسخ کلّی در قرآن، آیه‌ای است که حکمی ثابت را در شریعت اسلام یا در شریعت دیگری نسخ کند و منسوخ کلّی، آیه‌ای است که حکم ثابت آن در شریعت نسخ شده باشد. اما ناسخ به نسخ جزئی، آیه‌ای است که حکم آن به شخصی تعلق گرفته باشد و حکم دیگری از او برداشته شده باشد و منسوخ جزئی ، آیه‌ای است که حکم آن از این شخص نسخ (ازاله و ابطال) شده باشد.

ناسخ به نسخ جزئی جز در متشابهات صورت نمی‌گیرد. «عامّ» آیه‌ای است که حکمش بطور عمومی شامل همه‌ی اشخاص و همه‌ی احوال باشد و خاص، آیه‌ای است که حکمش مختص یک شخص یا یک حال باشد. لذا از جهتی شاید بتوان گفت که آیه‌ی عام و محکم یکی هستند و آیه‌ی خاص و متشابه نیز یکی هستند و به این معنی، ناسخ و منسوخ و عام و خاص را جز اولیای ویژه‌ی خدا (علیهم السلام) کسی نمی‌شناسد، زیرا شناخت آیاتی که متشابه و مصادیق خاص هستند و ناسخها و منسوخهایی که جزء آیات متشابه محسوب می‌شوند، جز با بصیرتی از جانب خداوند ممکن نیست.

پس فرقی نمی‌کند که آیات منسوخ هم در شریعت ناسخ باشد یا در شرایع قبلی، بلکه مهم اینست که حکم ثابتی که در شریعتی به آن عمل شده است، توسط حکم دیگری در همان شریعت یا در شریعت بعدی نسخ و جایگزین شود. همچنین این که ناسخ مربوط به همه‌ی مردم یا گروهی از آنها یا یک شخص از آنها باشد، مربوط به احوال مردم و مناسب با مسائل یا امراض یا ترقی حال یک شخص یا گروه یا جامعه یا همه ی مردم است. همان طور که گستره‌ی دستورالعملهای پزشکان هم( از نظر دارو، غذا و بهداشت) متفاوت است.

«آیه» بر وزن فعله ( مخفّف فاع له) به معنی علامت یا نشان، و جمع آن «آیات» است و هم به آیات کتاب تدوینی (قرآن) اطلاق می‌شود که علامات خداوند متعال و نشانه ی رسالت رسولش هستند. همچنین بر احکام رسالت و نبوت نیز که علامات خدا و رسولش و رسالتش هستند، اطلاق می‌شود.

به علاوه به نشانه‌های آفاقی (جهان آفرینش خارج وجود انسان) و انفسی (مربوط به درون وروح انسان) هم که علامات خداوند متعال هستند، «آیه» گفته می‌شود. آیات عظمی (انبیاء و چهارده معصوم علیهم السلام) هم که حاکی از همه‌ی اسماء حسنی و صفات علیای حق تعالی هستند، جزء آیات تکوینی انفسی محسوب می‌شوند.

«نسخ» به معنی رفع (برطرف شدن) در آیات تکوینی هم رخ می‌دهد. اما از طرف دیگر، نسخ جز در آیاتی که به عالم طبیعت نازل شده‌اند رخ نمی‌دهد و آیات خدا در عالم طبیعت به منزله‌ی آیات متشابه‌اند. اما آیات جهان برتر و غیرمادی (فرشتگان، روح و نفوس در عالم ملکوت اعلی و سفلی) محکمات و به منزله امّ الکتابند و نسخ در آنها راه ندارد.

همان طور که گفته شد « ننس‌ها» از باب ا فعال (نساء ) به معنی محو چیزی از قلوب است، علی‌رغم اینکه در واقع وجود دارد یا محو آثار آن است از دلها، علی رغم بقاء آن یا بقاء حکمش در واقع (یعنی مسلمین آن را فراموش می‌کنند یا حکم به ترک آن می‌رسد، بدون آنکه آیه‌ی ناسخی بیاید) و نمی‌توان به این آیه استناد کرد و نسبت سهو و نسیان به نبی اعظم و پیامبر اکرم خدا صلی الله علیه و آله داد، بلکه ممکن است (ا‌نساء بدنبال نسخ) به معنی محو از دل یک شخص یا گروه یا جامعه (و قوم) یا امت بوده باشد.

اشکالی که به جمله‌ی بعدی (می‌آوریم بهتر از آن یا مثل آن را) می‌گیرند هم- گذشته از آنچه که در مورد مصلحت و ثواب گفته شد- چنین رفع می‌شود که در آیات تدوینی و احکام رسالت و آیات آفاقی کوچک (یعنی در اجزای عالم طبیعت) امکان جایگزینی با چیزی همانند یا برتر وجود دارد. اما در آیات عظمی قابل تصور نیست که بطور کلی (فی‌الجمله) چیزی همانند یا برتر از پیامبران بطور کلی آورده شود. البته برخی از آیات قرآن کریم دلالت بر افضلیت بعضی از پیامبران نسبت به بعضی دیگر می‌کند، ولی بیشتر پیامبران آینده در مرتبه‌ی پیامبران گذشته نبودند و پیامبران بعد از هر پیامبر اولوالعزم هم پایین‌تر از او بودند و خیریت ( بهتر بودن) آن‌ها با لحاظ و اضافه‌ی کسانی است که آن آیات برای ایشان آمده بود و شکی نیست که زمانها و اهل آن مختلف بودند و بعضی از آنها نیرومندتر و قادر بر پذیرش احکام از پیامبری نیرومندتر بوده و برخی هم ناتوان بودند و فقط می‌توانستند احکام را از پیامبری ضعیف‌تر بپذیرند‌. لذا خیریت پیامبری به طور ذاتی منافاتی با عدم خیریت او برای (با اضافه‌ی) امّت پیامبر دیگر ندارد.

این موضوعات را نیز بررسی کنید:

جدیدترین ها در این موضوع

No image

امامت از ديدگاه نهج البلاغه

اختلاف مذهبي بين مسلمين سه ريشه اصلي دارد. نخستين اختلاف بر سر جانشيني پيامبر اسلام، مسلمانان را به دو دسته شيعه و سني تقسيم کرد.دومين اختلاف مسلمين در اصول دين و مسائل اعتقادي است که سبب پيدايش مکاتب مختلف کلامي گرديد که مهمترين آن ها اشاعره، معتزله، مرجئه و شيعه است. سومين اختلاف در احکام و فروغ دين است که در نتيجه آن مذاهب مختلف فقهي مانند شافعي، حنبلي، مالکي، حنفي و جعفري پديدار شد.
نگاهی به مسأله حساس امامت در نهج البلاغه

نگاهی به مسأله حساس امامت در نهج البلاغه

احتمالا بتوان از این سخن دردمندانه این نکته را به دست آورد که اهمیت امامت فقط در مدیریت جامعه نیست بلکه در مقام فهم دین نیز بسیار حائز اهمیت است که البته طبق دلایل بسیار متقن ائمه اهل بیت (علیهم السلام) از علمی خدایی بهره مند هستند کما اینکه این مساله را می توان از این سخن حضرت نیز به دست آورد ان احق الناس بهذا الامر اقواهم علیه و اعلیهم بامر الله فیه سزاوارترین مردم به امر حکمرانی تواناترین آنها در این امر و عالمترین آنها به دستور خداوند در مورد حکمرانی است.
رهبرى صالح از ديدگاه نهج البلاغه

رهبرى صالح از ديدگاه نهج البلاغه

از موضوعات اساسى و مباحث حياتى نهج البلاغه - كه جملگى از مسائل اساسى جامعه انسانى محسوب مى گردد - مساله امامت و رهبرى است . على (ع) در سخنان و رهنمودهاى ارزنده خويش در نهج البلاغه به بيان ابعاد مختلف اين مساله پرداخته اند:اولا: ضرورت آن را در اجتماع بشرى مطرح فرموده اند؛ثانيا: در ارتباط با همين لزوم و ضرورت رهبرى، به امامت و پيشوايى صالح و حق، و نيز به رهبرى ناشايسته و ناحق پرداخته اند.
نص بر امامت در نهج البلاغه

نص بر امامت در نهج البلاغه

کجایند کسانى که به دروغ و از روى حسد- گمان مى کنند که آنان «راسخان در علمند نه ما» خداوند ما را بالا برده و آنها را پایین، به ما عنایت کرده و آنها را محروم ساخته است، ما را وارد کرده، و آنها را خارج؟! تنها به وسیله ما هدایت حاصل مى شود، و کورى و نادانى برطرف مى گردد، امامان از قریش اند امّا نه همه قریش بلکه خصوص یک تیره، از بنى هاشم، جامه امامت جز بر تن آنان شایسته نیست و کسى غیر از آنان چنین شایستگى را ندارد
Powered by TayaCMS