دانشنامه پژوهه بزرگترین بانک مقالات علوم انسانی و اسلامی

همیستکان hamestakan

No image
همیستکان hamestakan

كلمات كليدي : هميستكان، ميسوانا، اوستا، پهلوي، رستاخيز شناسي

نویسنده : اميرعمادالدين صدري

نام همیستکان

نام "همیستکان" در زبان پهلوی hamēstagān است که شاید به معنی «همیشه یکسان» باشد. "هومباخ" آن‌را مرتبط با واژه اوستایی həmyasaite به کار رفته در یسن 33 بند 1 می‌داند. در فارسی نو، در ترجمه آن، «برزخ» و «اعراف» به کار رفته‌است. به علت تفاوت رستاخیزشناسی دین زرتشتی و اسلام بهتر است که همان واژه همیستکان به کار رود نه معادل‌های اسلامی.[1]

همیستکان در اوستا

پژوهش‌گرانی چون "بارتلمه" و "بویس"، واژه اوستایی misvan- gātu- به معنای «جایگاه آمیخته» را برابر همیستکان دانسته‌اند. اما "کلینگن اشمیت"[2] آن‌را «برخاسته با هم» ترجمه می‌کند و دیدگاه بارتلمه و بویس را نمی‌پذیرد.[3]

همیستکان در متون پهلوی

بنابر بیشتر نوشته‌های پهلوی، همیستکان جایگاه مردگانی است که کارهای بد و نیک آن‌ها برابر است. از جمله در "ارداویرافنامه" آمده است: «جایی فراز آمدم و دیدم روان مردمی چند که با هم ایستاده‌اند و پرسیدم از سروش اهلو پیروزگر و آذر ایزد که آنان کیستند و چرا اینجا ایستاده‌اند؟ سروش اهلو و آذر ایزد گفتند که این جای را همیستکان خوانند و این روان‌ها تا تن پسین این جای ایستند و روان مردمانی هستند که کرفه و گناه آنان برابر بود». در بندهش آمده است: «اگر او را گناه و کرفه هر دو برابر باشد، آن گاه او را به همیستکان دهند. درباره همیستکان گوید که جایی است چون گیتی؛ هر کس را بدان پایه که ایشان را کرفه است جای دهند، نشانند.» در مینوی خرد آمده است: «و هر که را کار نیک بیشتر است، جای او در بهشت است و هر که را کار نیک و گناه با هم برابر است، جای او همیستکان است و اگر گناهش بیشتر است، راهش به دوزخ است.»[4]

در برخی نوشته‌های پهلوی، افزون بر این‌که همیستکان جایگاه کسانی است که کرفه و گناهشان برابر است، همچنین جای آن در میان زمین و ستاره پایه است. در "دینکرد پنجم" آمده است: «بهشت روشن و خوش‌بوی و فراخ و پر از آسایش و پر از نیکی است. دوزخ تاریک و تنگ و بدبوی و بدون آسایش و پر از بدی است و شرح جزئیات هر کدام از نیکی‌ها و بدی‌ها بسیار است. در میان این دو، میان زمین و ستاره پایه همیستکان است و به آمیختگی از هر دو بهره‌ای دارد. درگذشتگان یعنی مردگانی که کارهای نیکشان بیشتر است، راه به بهشت دارند و آن‌ها که گناهشان بیشتر است، راه به دوزخ و کسانی که کارهای نیک و گناهانشان باهم برابر است، جای آن‌ها در همیستکان است. در هر سه درجاتی وجود دارد، به گونه‌ای که در جای‌های آسایش و نیکی، بدبختی و بدی به صورت خالص و به صورت آمیخته وجود دارد مانند باد.» در روایت پهلوی آمده است: «این نیز از اوستا پیداست که از زمین تا به ستاره پایه همیستکان است که ستاره پایه است. از ستاره پایه تا خورشید پایه، برترین زندگی (بهشت) است که در خورشید پایه است. از خورشید پایه تا به آسمان، روشنی بیکران است و گرودمان (عرش اعلا) در روشنی بیکران است. و فروهر پرهیزکاران را که ثواب و گناه برابر است و یشت کرده باشند و او را ثواب بیش از گناه است و یشت نکرده باشد، به سبب یشت نکردن، جای در همیستکان است که ذر ستاره پایه است.»[5]

در کتاب "داتستان دینیک"، چند بار از همیستکان سخن رفته است. نخست در بخش نوزدهم آمده است: «و <روان> اهلوان از پل بگذرد، به بالا <رود> و اگر همیستکانی <باشد> تا به آنجا که جایش <است رود> اگر کرفه بیشتر و دین نیک به بهشت <رود> اگر کرفه بیشتر و دین نیک و گاهان بسراید به گرودمان <رود>.» دیگر در بخش بیست وسوم آمده است: «با اندیشه نیک، گفتار نیک و کردار نیک مینوی فریادرس و رامشگر <رود> به گرودمان (عرش اعلا) یا به بهشت یا به همیستکان اهلوان جایی‌که آنجا جایی برای اهلایی است.» باز در بخش سی و دوم آمده است: «پرسش سی و دوم آنکه پرسید که دوزخ به کدام ناحیه و به کدام زمین و چگونه است؟ پاسخ این‌که جای روان دروندان پس از مرگ تن سه سمت است. یکی همیستکان دروندان خوانده می‌شود و با بدی آمیخته شده است بسیار بیشتر از خوبی؛ و جایی سهمگین و تاریک و بدبو و بسیار بد است؛ یکی که بدترین هستی‌ها خوانده می‌شود و ... دیوان آنجا جای دارند و بدی و عذاب پر است و آسانی و رامش هیچ نیست.» چنان‌که دیده شد داتستان دینیک بر خلاف نوشته‌های پهلوی که همیستکان میان بهشت و دوزخ است، از همیستکان نیکان و همیستکان دروندان نام می‌برد. بر پایه داتستان دینیک، همیستکان نخستین طبقه از بهشت و دوزخ است.[6]

مقاله

نویسنده اميرعمادالدين صدري
جایگاه در درختواره ادیان غیرابراهیمی - زردشتی

این موضوعات را نیز بررسی کنید:

جدیدترین ها در این موضوع

No image

امامت از ديدگاه نهج البلاغه

اختلاف مذهبي بين مسلمين سه ريشه اصلي دارد. نخستين اختلاف بر سر جانشيني پيامبر اسلام، مسلمانان را به دو دسته شيعه و سني تقسيم کرد.دومين اختلاف مسلمين در اصول دين و مسائل اعتقادي است که سبب پيدايش مکاتب مختلف کلامي گرديد که مهمترين آن ها اشاعره، معتزله، مرجئه و شيعه است. سومين اختلاف در احکام و فروغ دين است که در نتيجه آن مذاهب مختلف فقهي مانند شافعي، حنبلي، مالکي، حنفي و جعفري پديدار شد.
نگاهی به مسأله حساس امامت در نهج البلاغه

نگاهی به مسأله حساس امامت در نهج البلاغه

احتمالا بتوان از این سخن دردمندانه این نکته را به دست آورد که اهمیت امامت فقط در مدیریت جامعه نیست بلکه در مقام فهم دین نیز بسیار حائز اهمیت است که البته طبق دلایل بسیار متقن ائمه اهل بیت (علیهم السلام) از علمی خدایی بهره مند هستند کما اینکه این مساله را می توان از این سخن حضرت نیز به دست آورد ان احق الناس بهذا الامر اقواهم علیه و اعلیهم بامر الله فیه سزاوارترین مردم به امر حکمرانی تواناترین آنها در این امر و عالمترین آنها به دستور خداوند در مورد حکمرانی است.
رهبرى صالح از ديدگاه نهج البلاغه

رهبرى صالح از ديدگاه نهج البلاغه

از موضوعات اساسى و مباحث حياتى نهج البلاغه - كه جملگى از مسائل اساسى جامعه انسانى محسوب مى گردد - مساله امامت و رهبرى است . على (ع) در سخنان و رهنمودهاى ارزنده خويش در نهج البلاغه به بيان ابعاد مختلف اين مساله پرداخته اند:اولا: ضرورت آن را در اجتماع بشرى مطرح فرموده اند؛ثانيا: در ارتباط با همين لزوم و ضرورت رهبرى، به امامت و پيشوايى صالح و حق، و نيز به رهبرى ناشايسته و ناحق پرداخته اند.
نص بر امامت در نهج البلاغه

نص بر امامت در نهج البلاغه

کجایند کسانى که به دروغ و از روى حسد- گمان مى کنند که آنان «راسخان در علمند نه ما» خداوند ما را بالا برده و آنها را پایین، به ما عنایت کرده و آنها را محروم ساخته است، ما را وارد کرده، و آنها را خارج؟! تنها به وسیله ما هدایت حاصل مى شود، و کورى و نادانى برطرف مى گردد، امامان از قریش اند امّا نه همه قریش بلکه خصوص یک تیره، از بنى هاشم، جامه امامت جز بر تن آنان شایسته نیست و کسى غیر از آنان چنین شایستگى را ندارد
Powered by TayaCMS