ایمان

كلمات كليدي : قرآن پژوهي، ايمان، مومن، اسلام، شرك، تصديق

نویسنده : حميدرضا قرباني مبين

"ایمان" از باب افعال ماده «أمن» به معنای ایجاد اطمینان و آرامش در قلب خویش با دیگری است[1]و در اصطلاح عبارت است از پذیرش و قبول مخصوصی از ناحیه نفس، نسبت به آن چه درک کرده، مقبولی که باعث شود نفس، در برابر آن ادراک و آثاری که دارد تسلیم شود.[2]

معانی ایمان در قرآن:

ایمان در قرآن به صورت فعل ماضی، مضارع و امر، بیش از 400 مورد به چشم می‌خورد که به بعضی از آنها اشاره می‌کنیم:

1- گروندگان به اسلام و پیامبر (ص)؛ (بقره/183) و گاهی منظور مسیحیان از اهل کتاب است؛ (حدید/28).

2- ایمان باطنی و قلبی؛ (نساء/ 136، آل عمران/ 173، فتح/ 4)

3- قبول داشتن، باور کردن، تصدیق به قلب؛ (اعراف/ 32 و 134، بقره/ 55 و 75، آل عمران/ 183، توبه/ 61 و 94 یوسف/ 17، مؤمنون/ 47، شعراء/ 111، عنکبوت/ 26، حجرات/ 14، ممتحنه/ 10)

4- اعتراف به و حدانیّت خداوند (توسّط ملائکه)؛ (غافر/ 7 )

5- اعتقاد داشتن به خدای یگانه و تصدیق پیامبران؛ (غافر/ 28، سجده/ 29)[3]

تفاوت اسلام و ایمان:

همانطور که در سوره حجرات آیه 14 و 15 اشاره شده است ایمان و اسلام با هم فرق دارند؛

فرق اوّل؛ این که اسلام به معنای تسلیم دین شدن از نظر عمل است و عمل هم مربوط به جوارح و اعضای بدن است ولی ایمان امری قلبی است.

فرق دوّم؛ این که آثار ایمان در اعمال ظاهری نیز آشکار می‌شود یعنی هر مؤمنی مسلمان است ولی تسلیم ظاهری همیشه همراه ایمان نیست بنابراین هر مؤمنی مسلمان است ولی هر مسلمانی مؤمن نیست.[4]

متعلّقات ایمان:

در آیات قرآن به مواردی اشاره شده که ایمان به آنها لازم و ضروری است و جامع همه آنها ایمان به غیب است، (به هر آنچه از حواس بشری پنهان است و پیامبران از آن خبر داده‌اند غیب گفته می‌شود) ایمان به غیب شامل ایمان به خدا، فرشتگان، پیامبران، قیامت، بهشت و جهنّم و... می‌شود، البته گاه غیب به موارد خاصی چون خداوند، قرآن، قیام حضرت مهدی و... تأویل برده شده است که اشاره به برخی مصادیق غیب دارد.[5]

برخی از آثار ایمان:

برای ایمان آثار زیادی می‌توان بر شمرد و از جمله آن که:

1. ایمان موجب رستگاری و رهایی از عذاب دردناک دوزخ، همچنین موجب آمرزش گناهان و وارد شدن به بهشت است. (صفّ آیه 10 و 12)

2. ایمان موجب هدایت به راه مستقیم می‌شود. (بقره آیه 137، نساء آیه 175، یونس آیه 9، تغابن آیه 11 و...)

3. انسان را از رحمت الهی بهره‌مندی می‌سازد. (بقره آیه 218، نساء آیه 175)

4. ایمان و تقوا، برکات آسمانی و زمینی را از سوی خداوند برای انسان فراهم می‌آورد. (اعراف آیه 96)

5. ایمان همراه عمل صالح موجب فراهم آمدن حیات طیبّه برای انسان می‌شود (نحل آیه 97) که حیات طیبّه گاه به روزی حلال یا نعمت قناعت تفسیر شده است که به نظر می‌رسد دانایی، روش بینی و توانایی و قوّتی که خداوند به مؤمن می‌دهد و مؤمن به وسیله آنها زندگی آرام، پر برکت و روشنی را برای خود پدید می‌آورد همان حیات طیبّه باشد.

6. از جمله فواید ایمان محبوب شدن مؤمن نزد دیگران است که خداوند در قرآن به آیمان آورندگانی که عمل نیک انجام دهند وعده داده است که آنان را محبوب دلها قرار می‌دهد. (مریم آیه 96)

7. طمأنینه و آرامش بر قلبهای مؤمنان. (فتح آیه 4)

8. یاری خداوند در دنیا و آخرت همراه مؤمنان. (غافر آیه 51)

9. مؤمنان وارثان زمین معرّفی شده‌اند. (نور آیه 55)

10. هیچ ترس و ناراحتی به دلهای آنان راه پیدا نمی‌کند. (یونس آیه 62 – 63)

11. ایمان در روز قیامت نورانیتی را نصیب انسان می‌کند. (حدید آیه 12، 19)

12. مؤمنان نسبت به پذیرش اعمال خود از سوی خداوند بدون کم و کاست اطمینان و آرامشی دارند. (طه آیه 112، جنّ آیه 13).[6]