قرآن؛ روشنگر حکیم

اشاره:همان گونه که در نوشتار قبل اشاره شد در ستون «شرح نور» برآنیم تا آیات اخلاقی کلام وحی را مورد بحث قرار داده و به شرح مختصر این آیات با استناد به کلام ائمه معصومین(ع) بپردازیم. مناسب است پیش از آغاز هدف مذکور، قدری درباره خود قرآن کریم به بحث بنشینیم.

یکی از ویژگی‌های بارز قرآن کریم حکیم بودن آن است. خداوند قرآن را با عباراتی چون «القرآن الحکیم»(یس:2) و «حکمه بالغه»(قمر:5) می‌ستاید و می‌فرماید: «در میان شما پیامبری از خودتان فرستادیم که آیات ما را بر شما می‌خواند و شما را پاک می‌سازد و شما را کتاب و حکمت می‌آموزد و آنچه را نمی‌دانستید به شما یاد می‌دهد»(بقره: 151). از نگاه امیرالمومنین علی‌(ع) نیز قرآن رساترین حکمت است، چنانکه می‌فرماید:

«ای مردم؛ برای خدای سبحان در روی زمین، هیچ حجتی استوارتر از پیامبر ما محمد (ص) و حکمتی رساتر از کتابش (قرآن عظیم) وجود ندارد».

حکمت در لغت به معنای استواری، اتقان و منع از فساد و جهل است بر این اساس، حکمت قرآن، معارف راستین و مطابق واقع است که از سویی هرگز دچار نقض نمی‌شود و هیچ کژی در آن راه نمی یابد و از سوی دیگر با روشنگری خود، انسان را در عرصه عمل، از فساد و تباهی باز می‌دارد و در حوزه علم نیز مانع نادانی وی می‌گردد. از امیر بیان علی(ع) نقل شده که فرموده‌اند:

«علیکم بکتاب الله فانه الحبل المتین و النور المبین... لایعوج فیقام و لایزیغ فیستعتب؛

بر شما باد به کتاب خدا که ریسمان محکم است و نور آشکار... کژی نپذیرد تا نیازش به راست کردن باشد و از حق عدول نکند تا به راه حقش باز گردانند».

بر پایه پاره‌ای از آیات قرآنی و سخنان حضرت علی‌(ع)، وجه اعجاز و جاودانگی قرآن کریم در علوم و معارف آن نهفته است. قرآن به جهت محتوا و ماهیت علمی بی نظیر است. این کتاب، هیچ گاه از روشنگری علمی باز نخواهد ایستاد. چنانکه امام علی(ع) می‌فرماید:

«اتبعوا النور الذی لایطفا و الوجه الذی لایبلی؛

از آن نور که خاموش نمی شود و وجه الهی که کهنه نمی گردد، پیروی کنید»

نیز می‌فرماید:

«پس قرآن را بر او نازل کرد، نوری که چراغهایش خاموش نشود، چراغی که فروزندگی اش کاستی نیابد... پرتویی که روشنایی اش تاریکی نگیرد، فرقانی که برهانش خاموشی نپذیرد و بنیانی که ارکانش ویران نگردد...»

همچنین می‌فرماید:

«کلام خدا در میان شما است؛ گویایی است که زبانش از گفتن درنمی ماند سرایی است که ارکانش ویران نمی شود؛ پیروزی است که یارانش به هزیمت نمی‌روند».

بنابراین اصلی ترین منبع علم و حکمت الهی قرآن است که در ابعاد گوناگون، روشنگری می‌کند. نیل به حقایق راستین و فهم آموزه‌های دین در حوزه‌های خداشناسی، انسان شناسی، معادشناسی و ... با قرار گرفتن در پرتو انوار فروزان قرآن، میسر است.