جویریة بنت حارث

كلمات كليدي : جويريه، همسران پيامبر، بني مصطلق

نویسنده : پروین حبیبی

جویریه دختر حارث بن ضرار خزاعی از همسران پیامبر اکرم(ص) بود. حارث که ریاست قبیله بنی‌مصطلق یهود را بر عهده داشت، پیش از اسلام آوردن، حدود دو هزار نفر گرد آورده تا با پیامبر (ص) بجنگند. چون دو گروه با هم روبرو شدند، پیامبر (ص) آن‌ها را به اسلام دعوت نمود، اما نپذیرفتند. جنگ درگرفت و مسلمین غالب شدند. اموال دشمن مصادره گشته و زنان و مردان به اسارت درآمدند. از جمله اسیران بُرّه، دختر حارث، بود که در همین جنگ همسرش، نافع بن صفوان کشته شده بود.

آن‌چه به عنوان غنائم از اموال و اسرا به دست آمده بود بین مسلمانان تقسیم شد. بره سهم ثابت بن قیس بن شماس انصاری شد از آنجا که اسرا می‌توانستند با پرداخت فدیه، خود را از اسارت آزاد کنند ثابت برای بره فدیه‌ای چند برابر معمول تعیین کرد او که توان پرداخت چنین مبلغی را نداشت برای پرداخت فدیه خویش به واسطه حضرت علی (ع)‌ نزد پیامبر (ص) رفت و بعد از اسلام آوردن مشکل پرداخت فدیه‌اش را مطرح کرد. حضرت فدیه او را پرداخت و آزادش کرد. و طبق برخی از گزارش‌ها سپس از او خواستگاری کرده و با مهریه‌ای 400 درهمی به عقد خویش درآورد و نام او را از برّه به جویریه تغییر داد.

برخی دیگر از مورخین می‌گویند: حارث ،پدر جویریه، شترانی به عنوان فدیه برای آزادی دخترش نزد پیامبر (ص) آورد. اما در بین راه دو تا از شتران را در منطقه‌ای به نام عقیق، نزدیک مدینه مخفی می‌کنند. اما چون خدمت آن حضرت رسید ، پیامبر (ص)‌ در مورد آن دو شتر سوال نمود. وقتی حارث در مورد عملش که مخفیانه انجام داده بود از پیامبر (ص) شنید به پیامبری آن حضرت شهادت داده و اسلام را پذیرا شد بعد از اسلام آوردن، پیامبر (ص) از حارث خواست دخترش را بین ماندن و رفتن مخیر سازد بدین سان جویریه ماندن را ترجیح داد و پیامبر (ص) او را از پدرش خواستگاری کرد و به عقد خویش درآورد.

بعد از خویشاوندی پیامبر (ص) با قوم بنی مصطلق، مسلمانان اسرا را آزاد نمودند و آن‌ها به اسلام گرویدند. در واقع ازدواج جویریه با پیامبر (ص) باعث آزادی بیش از صد خانواده (صد نفر) از اسرای بنی‌مصطلق شد. عایشه می‌گوید:

هیچ زنی سراغ ندارم به اندازۀ جویریة برای قوم خود خیر و برکت داشته باشد.

جویریه حدود 6 سال همسر پیامبر (ص) بودند. متاسفانه در چگونگی این مدت منابع سکوت کرده‌اند و حتی بعد از رحلت پیامبر (ص) تا زمان وفات جویریه مطلب بسیار اندکی انتقال می‌دهند. جویریه 39 سال بعد از پیامبر (ص)‌ حیات داشتند. این زن ، عالمۀ محدثه و از راویان حدیث شیعه بوده است. ابن عباس چند روایت از طریق او نقل می‌کند. جویریه در سال 50 ه‍.ق، عصر خلافت معاویه بن ابی سفیان وفات یافت مروان بن حکم ،والی مدینه، بر جنازه او نماز خواند و در بقیع به خاک سپرده شد.