کار و تلاش و بی‌کاری و احتیاج به مردم

کار و تلاش و بی‌کاری و احتیاج به مردم

قال رسولُ الله(ص): «طَلَبُ الحلالِ فَرِیضَهٌ عَلَی کُلِّ مُسلِمٍ و مُسلِمهٍ» (بحار الانوار ، ج100، ص9، باب1)

یکی از چیزهایی که در روایات به‌شدّت مورد نکوهش و مذمّت قرار گرفته، این است که انسان بار زندگی خود را روی دوش دیگران قرار دهد و خود برای تأمین زندگی خانواده‌اش هیچ سعی و تلاشی از خود نشان ندهد. امام صادق(ع) می‌فرمایند:

«مَلعُونٌ مَن ألقَی کَلَّه علی النّاسِ»[1]

کسی که بار زندگی خود را بر روی دوش دیگران قرار می‌دهد، ملعون است.

انسان باید در سایه تلاش، کار و کوشش برای تأمین زندگی خود، قدم بردارد. قطعاً تن‌پروری، بی‌کاری، دست نیاز به‌سوی دیگران دراز کردن و از آبروی خود گذشتن مورد رضایت خداوند نیست. انسان باید با کار، تلاش و کسب روزی حلال، زندگی خود را تأمین کند و در این راه هیچ کاری را کم نشمارد.

در حالات ابوعلی سینا نقل شده که روزی او، کنّاسی را دید که با خود این شعر را زمزمه می‌کند.

گرامی داشتم ای نفس از آنت که آسان بگذرد بر دل جهانت

بوعلی سینا (درحالی که وزیر بود و با دبدبه می‌رفت) نزدیک رفت و گفت: واقعاً از این بهتر نمی‌شود نفس را گرامی داشت؛ که تو داشتی! کنّاس جواب داد:

نان از شغل خسیس خوردن به که زیر بار منّت رئیس رفتن[2]

آری انسان نباید هیچ شغلی را کم بشمارد، هر کاری که انسان در سایه آن با به‌دست آوردن روزی حلال برای خود و خانواده خود تلاش می‌کند با ارزش است. کار کردن برای انسان ننگ و عار نیست؛ بلکه بی‌کاری و دست نیاز و گدایی به‌سوی دیگران دراز کردن ننگ و عار است. شخصی از دوستان رسول اکرم(ص) نزد پیامبر(ص) شرفیاب شد و از حضرت درخواست چیزی کرد. رسول اکرم از او پرسید چه داری؟ جواب داد از مال دنیا فقط ظرف برای آب خوردن و یک قطعه پارچه که قسمتی از آن‌را روی زمین و قسمت دیگر را به حالت روانداز استفاده می‌کنم. پیامبر(ص) فرستادند ظرف و پارچه را آوردند، آنگاه پرسید: آیا کسی هست این دو را بخرد؟ شخصی آن دو اثاث را به دو درهم خرید، پیامبر(ص) فرمود: یک درهم آن را خوراکی بخر و درهم دیگر را طنابی تهیه کن و در بیابان هیزم جمع کن و در بازار بفروش آن مرد مشغول کار شد بعد از دو هفته نزد پیامبر آمد، عرض کرد: از روزی که کار کرده‌ام تا امروز پانزده درهم پس‌انداز نموده‌ام. سپس از آن مبلغ مقداری غلّه و جامه خرید، رسول اکرم(ص) به او فرمود: ببین از این دو عمل که انجام داده‌ای کدامیک بهتر یا بدتر است؟ آیا کوشش نیکوتر است یا گدایی؟[3]

پی نوشت:
• [1]. حکیمی، محمدرضا، محمد و علی؛ الحیاة، احمد آرام، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، 1380، ج5، ص491.
• [2]. یادداشتهای شهید مطهری، تهران، صدرا، چاپ سوم، 1385، ج6، ص448.
• [3]. انصاریان، حسین؛ بر بال اندیشه، قم، دارالعرفان، 1383، ص550.