محقق استرآبادی

كلمات كليدي : محقق استرآبادی، اخباری، حجیت عقل، الفوائد المدنیه

نویسنده : (تليخص)هیئت تحریریه سایت پژوه

محقق استرآبادی

محمد امین فرزند محمد شریف، فقیه، متکلم و محدث شیعه واز علمای بزرگ مکتب اخباری در سدۀ دهم و یازدهم هجری است. در جوانی به عتبات رفت واز محضر استادان بزرگی چون میرزا محمدبن علی تلمذ کرد واز بزرگانی مثل صاحب معالم وصاحب مدارک اجازه نقل روایت دریافت کرد.

ایشان نخست در زمرۀ مجتهدان بود و از رویۀ آنان پیروی می‌کرد،امّا به توصیۀ استادش میرزا محمد استرآبادی، به احیای مکتب اخباری پرداخت. در نوشته‌های خود حجیت عقل در تمیز دادن قواعد واحکام شریعت را رد کرده، اجتهاد را بدعت در دین می‌دانست ومی‌گفت که ادعای اجتهاد مخالفت با شرع است وکسی حق ندارد در شریعتی که از پیامبر اسلام (ص) و ائمۀ اطهار (ع) بجا مانده عقیده‌ای اظهار کند. به عقیدۀ استرآبادی نخستین کسانی که از تبعیت از اخبار واحادیث ورویۀ اصحاب ائمه(ع) غفلت کردند و به کلام و اصول فقه که هر دو بر عقل،یعنی اندیشه‌های مقبول عام استوارند، پرداختند، ابن ابی عقیل و ابن جنید بودند.وی برخلاف اصولی‌ها که مردم را به دو دستۀ مجتهد ومقلد تقسیم می‌کردند،همۀ مردم را مقلد معصومین (ع) می‌دانست وتقلید مردم از مردم را روا نمی‌دانست ایشان علمای امامیه را که از مکتب اصولی پیروی می‌کردند گمراه می‌دانست. و می‌گفت به جای اجتهاد،واجب است به جمع وتدوین اخبار وروایات ائمه (ع) پرداخت و اینکه هر مسلمان عامی وساده نیز می‌تواند این کار را انجام دهد.بر هر علمی تا وقتی که از ناحیۀ معصوم (ع) نباشد اعتمادی نیست و تا هنگامی که یک عمل صریحاً از جانب شرع مجاز نشده باید از ارتکاب به آن خودداری کرد.

در اواخر عمر مجاور مکه و مدینه بود و سرانجام در مکه درگذشت.

مهم‌ترین آثار استرآبادی عبارتند از:

1)الفوائد المدنیه؛که در رد معتقدان به اجتهاد وتقلید در احکام الهی نوشته شد؛

2)دانشنامۀ شاهی،که در مسایل متفرقه علم کلام وغیره نوشته شده است.

3)رساله فی طهاره الخمر ونجاستها؛

4)شرح الاستبصار یا فوائد المدنیه که تألیف آن را به پایان نبرده است.

5)رساله فی البداء.