دانشنامه پژوهه بزرگترین بانک مقالات علوم انسانی و اسلامی

ریخت شناسی اجتماعی

ریخت‌شناسی(مورفولوژی)، از واژۀ یونانی (Morphe) به معنای شکل، قالب و هیئت و واژه (Logos) به معنای شناخت، علم و منطق ترکیب یافته است.
ریخت شناسی اجتماعی
ریخت شناسی اجتماعی

ریخت‌شناسی اجتماعی (Social Morphology)

ریخت‌شناسی(مورفولوژی)، از واژۀ یونانی (Morphe) به معنای شکل، قالب و هیئت و واژه (Logos) به معنای شناخت، علم و منطق ترکیب یافته است. ریخت‌شناسی اجتماعی، علمی است که در آن، دربارۀ شناخت هیأت و شکل بیرونی امور و پدیده‌ها، در ارتباط با عوامل جغرافیایی، حجم، گستردگی، پراکندگی و تراکم جمعیت از یک سو، و عوامل فیزیولوژیک اجتماعی از سوی دیگر، بحث و گفتگو می‌شود.

دورکیم یکی از جنبه‌های تمایز جامعه‌شناسی از روان‌شناسی را «ریخت شناسی اجتماعی» ذکر کرده و در تعریف آن گفته است:

«ریخت‌شناسی اجتماعی عبارت است از مطالعه اساس جغرافیایی ملّت‌ها و روابط آن با سازمان اجتماعی؛ یعنی مطالعه میزان و تراکم جمعیّت و نحوۀ توزیع آن بر سطح زمین».

انواع ریخت‌شناسی

در ریخت شناسی اجتماعی، سه امر مورد توجه است:

الف) عینیت امور و پیوستگی اجزاء و عناصر؛

ب) تفاوت‌های مربوط به بافت اساسی و ریشه‌ای پدیده‌ها و امور؛

ج) تغییرات پدیده‌ها، در ارتباط با شکل‌ها و قالب‌های واقعیات اجتماعی.

دانشمندان علوم اجتماعی متناسب با این سه امر، سه نوع ریخت‌شناسی را از هم تفکیک نموده‌اند:

1- ریخت‌شناسی بیرونی؛ هنگامی که عینیّت پدیده‌ها و یا واقعیت اجتماعی مورد مطالعه قرار گیرد، ریخت‌شناسی بیرونی و خارجی می‌باشد؛

2- ریخت‌شناسی درونی؛ در صورتی که عوامل و عناصر درونی و پنهانی امور و واقعیّات اجتماعی مطمح نظر باشد، ریخت‌شناسی درونی است؛

3- ریخت‌شناسی تجربی؛ موقعی که تغییرات و رشد و دگرگونی اجزاء و کلیّت یک پدیده و واقعیت اجتماعی مورد بررسی است، ریخت‌شناسی تجربی می‌باشد، که گاهی آن را ریخت‌شناسی صوری نیز می‌گویند.

در تغییر و تحولات اجتماعی، عوامل مورفولوژیک در کنار سایر عوامل نقش مهمی دارد. چرا که در تحولات و دگرگونی‌‌های اجتماعی، چه تحولات سریع و چه تحولات کند و تدریجی، نقش مورفولوژی (ریخت شناسی) اجتماعی به ثبوت رسیده است. مثلاً در وقوع انقلاب مشروطه ایران، این شهرهای بزرگ با جمعیت زیاد بودند که در ارتباط با وضع تربیتی، فرهنگی و اقتصادی – اجتماعی آن‌ها، نقش مؤثّر داشتند.

نکته پایانی اینکه علم ریخت‌شناسی اجتماعی، شاخه‌هایی دارد که از جمله آنها می‌توان به ریخت‌شناسی جمعیتی، ریخت‌شناسی روستایی و ریخت‌شناسی شهری اشاره کرد.

    منابع:
  • 1- آراسته خو، محمّد؛ فرهنگ اصطلاحات علمی – اجتماعی، تهران، چاپخش، 1381: ص 344-342.
  • 2- شایان مهر، علیرضا؛ دایرة المعارف تطبیقی علوم اجتماعی، تهران، کیهان، 1377، (کتاب اول): ص 514.
  • 3- توسلی، غلام عباس؛ نظریه‌های جامعه شناسی، تهران، سمت، 1369: ص 66.
  • 4- شایان مهر، علیرضا؛ دایرة المعارف تطبیقی علوم اجتماعی، تهران، کیهان، 1379، (کتاب دوم): ص 328.

این موضوعات را نیز بررسی کنید:

جدیدترین ها در این موضوع

اقتباس، پروژه ای ناتمام ; نگاهی کوتاه به اقتباس از آثار ادبی در سینمای ایران

اقتباس، پروژه ای ناتمام ; نگاهی کوتاه به اقتباس از آثار ادبی در سینمای ایران

سینما خیلی زود و حدود ده سال پس از اختراع آن وارد ایران شد. البته در اینجا منظور از سینما ابزار و آلات تصویربرداری و ساختن فیلم است و منظور مفهوم هنری سینما نیست که درباره آن بحث زیاد است و اینکه در خود غرب هم مفهوم سینما به عنوان یک هنر مجرد، دقیقا چه زمانی شکل گرفت محل مناقشه است.
نگاهی به سریال معمای شاه | سریال های تاریخی که در تاریخ نمی مانند

نگاهی به سریال معمای شاه | سریال های تاریخی که در تاریخ نمی مانند

این روزها در باره اشتباهات تاریخی یا به اصطلاح «گاف» های سریال معمای شاه حرف ها فراوانی در شبکه های اجتماعی شنیده می شود. این ماجرا در مورد سریال کیمیا هم به وجود امد. هرچند که در مورد آن کسی برای پاسخ دادن پا به میدان نگذاشت اما در مورد سریال معمای شاه ماجرا این گونه نبود.
لحن غبار آلود یک فیلم

لحن غبار آلود یک فیلم

عنوان ایستاده در غبار، علاوه بر اشاره به سکانسی از فیلم که حاج احمد متوسلیان را بی‌سیم به دست در میان گرد و خاکِ تیر و ترکشِ‌ خمپاره‌ها، برقرار و استوار با حسی سرشار از خضوع، تصویر کرده، دلالت‌های دیگری را نیز به ذهن متبادر می‌سازد
سیری در تاریخ رابطه سینما و واقعیت | مثلث واقعیت: دیدار، پدیدار، پندار

سیری در تاریخ رابطه سینما و واقعیت | مثلث واقعیت: دیدار، پدیدار، پندار

"لرزش تصویری در فیلمی به ما القا کننده واقعی بودن صحنه ای است که میبینیم، هرچند هرگز در نگاه واقعی خود لرزشی را حس نمیکنیم ولی لرزش در فیلم موجب میشود مخاطب احساس کند، با صحنه ای واقعی روبرو است، این واقعیتی است که سینما جایگزین واقعیت میکند"
Powered by TayaCMS