اراده

اراده و خواست انسان هم در امور مثبت، به منظور تأمین سعادت واقعی و رسیدن به کمال معنوی او تأثیرگذار است و هم در کارهایی که نکوهیده و ناپسند است. شاید این کلام امام علی‌(ع) که: «قدر مرد، به قدر همت اوست»، مصداق این گفته ها باشد. یعنی بنابر آنچه انسان اراده و طلب کند، نوع بینش و شخصیت وی تعیین می‌شود. در حدیثی معروف، حضرت علی (ع) مریدان طریق حق را به سه دسته تقسیم می کند: دسته‌ای که از اعمال نیک خود، پرهیز از آتش دوزخ را اراده کرده‌اند؛ دسته دوم کسانی‌اند که برای رسیدن به بهشت، اعمال خود را شکل می‌دهند و سومین گروه که مقصود و مطلوب آنان، محبت خداست. در این آیه به رسول اکرم (ص) دستور داده شده است با کسانی که در مسیر رسیدن به تعالی و سعادت جاودانه، هر بامداد و شامگاه اعمال خود را با رنگ الهی می آرایند و به یاد خدا و در طلب رضای او هستند، صابرانه بسر برد و آنها را رها نسازد و با کسانی که اهل دنیا و طالب زیورهای آن هستند، همراه نگردد.

نقش اراده در تحول‌آفرینی

با بررسی ساحت های وجودی انسان در قلمرو عقلی، عاطفی و ارادی، می توان دریافت که اراده در ساختار منش و رفتار وی که به شکل گیری شخصیت او می انجامد، نقش اساسی و مهمی ایفا می کند. اراده، عامل توانمندی انسان در گزینش و انتخاب است. اراده، برخلاف میل که از طبیعت انسان ناشی می شود، نیرویی قوی است که به عقل آدمی بستگی دارد. اراده و اختیار اگر به خدا پیوند بخورد، با نوعی دلبستگی به منبع قدرت و توانایی همراه می شود و اگر آدمی به حقیقت و فیض بخشی این سرچشمه رحمت اطمینان یابد، در زمینه سازندگی شخصیت فردی و اجتماعی با توان بیشتری به سوی موفقیت پیش می رود. آفت اراده، یأس و ناامیدی است. انسان نباید به خود یأس راه دهد و از رحمت و لطف خداوند نومید شود که یأس، از گناهان کبیره است. بیم و نومیدی انسان، از ضعف ایمان او نشأت می گیرد. خداوند نیز وعده داده است، به بندگانی که در راه کسب زیبایی ها و فضیلت ها بکوشند، لطف خویش را عطا فرماید: وَ الَّذینَ جاهَدُوا فینا لَنَهْدِیَنَّهُمْ سُبُلَنا وَ إِنَّ‌ا...َ لَمَعَ الْمُحْسِنینَ. (عنکبوت: 69) آنها که در راه ما تلاش می‌کنند، به طرف خودمان هدایت خواهیم کرد، به درستی که خدا با نیکوکاران است.

راه‌های پرورش اراده

مبارزه با عادت های منفی و پرورش عادت های صحیح، یکی از راههای پرورش اراده است. انسان با توانایی شگرف خویش، استعداد و نیروهای خود را در خدمت عقل و فضیلت قرار می‌دهد. ضرورت مبارزه با عادت های غلط، بدین سبب است که انسان با انس به آنها، قوه تشخیص و اختیارش را تا حد زیادی از دست می دهد.

صبر

بالا بردن آستانه تحمل در برابر بلاها، ناخوشی‌ها و گناهان و آنچه موجب سختی حرکت در مسیر تکامل آدمی است، یکی دیگر از راه های پرورش اراده است. شتاب زدگی در کارها، به گمراهی و انحراف می انجامد.