اهمیت اخلاق در مشاوره/ قسمت دوم

قبل از پرداختن به موضوع «ضرورت و اهمیت اخلاق در مشاوره» ابتدا باید اهمیت «مشاوره» را یادآور شویم تا جایگاه «ضرورت و اهمیت اخلاق» در فرایند «مشاوره» روشن شود. در روایات مشاوره و مشورت گرفتن عین هدایت شمرده شده است؛ چنانکه امیرالمومنین علی(ع) می‌فرمایند: «الاستشاره عین الهدایه» نیز می‌فرمایند: «مشاوره پشتیبان انسان است، مشورت کننده از خطا و اشتباه مصون است».

با توجه به جایگاه رفیع مشاوره که در روایات اسلامی به عنوان هدایت و همچنین سبب دوری از خطا و اشتباه و پشت گرمی انسان معرفی شده است مشخص می‌شود که عدم رعایت اصول اخلاقی، موجب می‌شود که هدف مشاوره تامین نشده و حتّی موجب ضرر و شکست مادی یا معنوی افراد شود.

البته در زندگی امروزی که معضلات و مشکلات به صورت پیچیده تری در عرصه‌های مختلف زندگی (فردی، اجتماعی، حقوقی، سیاسی، اقتصادی و...) بروز می‌کند و نیاز به مشاوره و مشورت کردن یک امر جدّی تلّقی می‌شود، عدم رعایت اصول اخلاقی موجب انحطاط انسانیـت و بحران معنویت در جامعه می‌گردد و روح اعتماد و امید را سلب می‌کند. رعایت ارزشها و اصول اخلاقی علاوه بر اصلاح دنیای افراد، سعادت و کمال ابدی را به دنبال خواهد داشت. جامعه ای که روابط در آن بر اساس اصول اخلاقی تنظیم شود از بسیاری از خطاهای رفتاری مصون خواهد بود، لذا آرامش و معنویت (دو خلاء مهم در زندگی امروز) و امید به آینده در تمام شئون جلوه گر خواهد شد.

رعایت اصول اخلاقی در فرایند مشاوره، ارزش نهادن به کرامت انسانی و رعایت حقوق افراد به عنوان یک «انسان»، احترام قائل شدن برای حقوق فطری و اولیه بشر را به دنبال خواهد داشت و رعایت حقوق انسانی «حسّ کرامت» جامعه بشری را رو به تکامل و فضیلت خواهد برد.

در تعالیم اسلامی رعایت «حقوق افراد» به منزله رعایت «حقوق خداوند» شمرده شده و ترغیب تعبّدی به این امر موجب اهمیت و توجّه به این مسئله شده است؛ چنانچه امام علی(ع) در این رابطه می‌فرماید: «هر کس برای ادای حقوق بندگان خدا به پا خاست، این کار او را به سوی قیام به ادای حقوق خداوند می‌کشاند».‌

در میان اندیشمندان، گاهی هدفهایی نظیر هدفهای زیر برای مشاوره ذکر می‌شود: «ایجاد فرصتی برای مُراجع تا او را برای زندگی رضایت بخش تر و هدفمندتر آماده سازد». «ایجاد انگیزه در مُراجع جهت تغییر و اصلاح رفتار، درک فلسفه زندگی، مسئولیت پذیری و رسیدن به سلامت روانی». ایجاد اعتماد به نفس، تداوم روابط انسانی، عمل کردن در سطحی بالاتر و شکوفا شدن استعدادهای بالقوه مراجع«و ... آیا این اهداف متعالی جز در سایه اصول اخلاقی به طور کامل قابل دسترسی هستند؟ آیا نیرویی قوی تر از وجدان اخلاقی می‌تواند فرایند مشاوره را به سمت این اهداف هدایت نماید؟ به نظر می‌رسد رعایت اصول اخلاقی در محقّق شدن این اهداف، نقش عمده و اساسی دارد.