شرکت در جرم

كلمات كليدي : جرم، شركت، مباشرت، جانی، مجنی علیه

نویسنده : سيدجعفر رحيمي

شرکت در جرم، همکاری دو یا چند نفر در عملیات اجرایی جرم را گویند، به طوری که فعل هر یک سبب وقوع آن شود؛ همکاران را شریک در جرم و فعل آنان را شرکت در جرم می‌نامند.

ارکان شرکت در جرم

الف) وجود عوامل متعدد: تحقق شرکت منوط به وجود بیش از یک عامل – اعم از عامل انسانی یا غیر انسانی – در ارتکاب جرم است.

ب) هم عرض بودن عوامل متعدد: چنان‌که افراد و عوامل دخالت کننده در جرم در طول یکدیگر قرار داشته و تأثیر فعل هر یک منوط به وجود دیگری باشد، شرکت در جرم محقق نخواهد شد.

ج) علم و عمد: علم نسبت به جرم بودن عمل و عمد نسبت به انجام جرم با سوء نیّت.

د) اسناد جرم به همۀ شرکاء: یعنی وقوع جرم را هر چند به مقدار اندک، بتوان به فعل هر یک از شرکاء نسبت داد.

اختلاف تأثیرافعال در جنایت – مانند شدت و ضعف – مانع تحقق شرکت در جرم نخواهد بود.

انواع شرکت در جرم

1) شرکت در فعل و شرکت در نتیجه: گاه ممکن است همه شرکاء با مداخله در عمل واحدی موجب جنایت شوند مانند آن‌که دو نفر با کمک هم نفر سوم را از بلندی پرتاپ کنند (شرکت در فعل). و گاه شرکت در جنایت با انجام افعال متعدد واقع می‌شود بدون آن‌که افراد در انجام هر یک از آن‌ها با یکدیگر مشارکت نموده باشند، مانند بریدن نصف بازو توسط یک شخص و نصف دیگر توسط شخص دیگر؛ در این مورد هر چند هر یک از شرکاء در ارتکاب فعل با دیگری مشارکت نکرده است اما در نتیجه‌ای که از اقدامات انجام شده حاصل آمده، شرکت داشته است. (شرکت در نتیجه)

2) اجتماع سبب و مباشر: در صورتی که سبب و مباشر در عرض یکدیگر با هم اجتماع نموده و جنایت مستند به هر یک از آن‌ها باشد، هر دو شریک در جنایت خواهند بود؛ بنابراین اگر اولی غذای مجنی علیه را به سم آلوده کند (سبب) و دومی وی را به شدت مجروع سازد (مباشر) و مرگ ناشی از جراحت و مسمومیت باشد، شرکت در جنایت محقق شده است.

3) ارتکاب فعل شرکاء در زمان‌های مختلف: صریح ماده 214 قانون مجازات اسلامی هم‌زمانی یا قرابت وقوع فعل شرکاء را به منظور تحقق عنوان شرکت ضروری ندانسته است، بنابراین ممکن است اقدامات شرکاء در زمان‌های نزدیک به هم یا دور از یکدیگر انجام شود، مانند آن‌که دومی چند روز بعد از جراحت نفر اول و سومی چند ماه بعد، مجنی علیه را مجروح ساخته و وی به سبب سرایت هر سه جنایت به قتل برسد.

4) شرکت مجنی علیه با جانی: در صورتی که صدمه یا مرگ واقع شده مستند به فعل جانی و مجنی علیه باشد، مانند آن‌که مجنی علیه پس از مجروح شدن با استعمال دارویی سمّی درصدد مداوای خود باشد و اتفاقاً‌ بر اثر آن سم و جرح بمیرد؛ در این صورت جانی فقط ضامن جرح ایجاد شده است. همین فرض در مورد مشارکت با حیوان نیز مطرح می‌شود. که قاتل به اندازۀ جرم ارتکابی خود ضامن است.

مجازات شرکت در جرم

مجازات شریک در جرم همان مجازاتی است که برای مباشر و فاعل مستقل آن جرم در نظر گرفته شده که در قانون احصاء شده است.