بالاترین معارف

بالاترین معارف

قال امیرالمؤمنین(ع): «مَعرِفَةُ اللهِ سُبحانَهُ أعلَی المَعارِفِ»

یعنی بهتر و عالی ترین حکمت و معرفت‌ها شناختن خداست زیرا علوم و معارف را هر یک درجه و رتبه ایست و علمی اشرف از علم دیگر و معرفتی بالاتر از معرفتی است و اشرفیت علم به واسطه اشرفیت وجود معلوم است، یا اتقن و اظهریت برهان، یا افضلیت غایت است، و به این هر سه وجه علم الهی و معرفت خدا اشرف و اعلای علوم است اما از جهت موضوع این علم اعلی و اکمل است زیرا موضوعش وجود حق و صفات کمالیه و افعال و شئون آثاری اوست و معلوم است که این موضوع اشرف و اعلای تمام موضوعات علوم است لذا حکمای الهی فرموده‌اند علم حکمت الهی چون موضوعش وجود حق و صفات و افعال و کیفیت صنع و ابداع حضرت احدیث است پس اعلای علوم و معارف است. وَمَنْ یُؤتِ الحِکمَةَ فَقَد أوتِیَ خیراً کثیراً.[1] هر که به حکمت الهی معرفت یافت بخیر و سعادت بسیار بی شمار رسیده است. اما از جهت برهان:‌برهان این علم وجود کامل فوق الکمال خداست پس اتم و اظهر و اتقن برهانست چون وجود حق از فطریات است امیرالمؤمنین فرمود «اعرِفوا اللهَ باللهِ» و «دل علی ذاته بذاته» برهان او وجود و انوار و اشراقات خود اوست خدا را به خود او که هستی صرف است باید شناخت «اولم یکف بربک انه علی کل شیء شهید».[2]

آفتاب آمد دلیل آفتاب گر دلیلت باید از وی رو متاب

«أنت الَّذی أشرَقتَ الأنوارَ فی قلوبِ أولیائِک حتی عَرَفوکَ وَحَّدوکَ» تو در دل خاصان و دوستانت انوار جمال خود را اشراق کردی تا تو را شناختند و موحد شدند.

پس خدا را دلیل و برهان خداست که وجودش فطری و بدیهی است هر چند کنهش ناپیدای ابدی است و در هیچ علم برهانی ازین روشن‌تر نیست که به واسطه نور وجود الهی بر چشم بصیرت دلهای پاکان عالم پدیدار است.

جمال یار ندارد حجاب و پرده ولی غبار ره بنشان تا نظر توانی کرد

اما از حیث غایت معلوم است که حکمت الهی که غایتش معرفت الله است اشرف و اعلای امور است که غایت الغایات اوست «یا غایَة آمالِ العارفین».