تاریخچه بشریه

بُشریه

بُشریه عنوانی است که به پیروان ابوسهل بُشربن معتمر هلالى اطلاق می­شود.[1]

ابوسهل اصالتاً از مردم کوفه بود[2] که در آغاز در بصره و از تربیت یافتگان مکتب معتزله بصره بشمار می­آمد ولی معروف به بغدادی می­باشد. از تاریخ تولد وی اطلاع دقیقی در دست نیست ولی مسلما متولد قرن دوم هجری می­باشد. وی مکتب عتزال را از بُشر بن سعید و عثمان زعفرانی که از شاگردان واصل بن عطاء بودند گرفت و به بغداد رفت و مکتب معتزله بغداد را بنیان گذاشت.[3] او در زمان خود به ریاست معتزله نائل گردید.[4] شهرستانى او را افضل علماى معتزله خوانده است. ابوسهل شاعرى توانا هم بوده که برخى کتب کلام و فقه را به نظم درآورد. روش او در شاعرى مسمط[5] و مزدوج[6] بوده است. بُشر متمایل به شیعه بوده است. به همین دلیل در دوره خلافت هارون، به زندان افتاد و در زندان قصیده­اى مشتمل بر چهل هزار بیت سرود و در آن آراء و عقاید مخالفینش را رد نمود. اما در دوره خلافت مأمون، عزیز و مقرب بود. او یکى از امضا کنندگان عهدنامه ولایتعهدى امام رضا علیه السلام می باشد.

بُشر نسبت به ابوهذیل[7] بدگمان بود و او را متهم به نفاق و دوروئى مى­کرد. در بیان صفات او می­گفت: ابوهذیل نادانی را در صورتی که مردم او را دانا بدانند، بیشتر دوست دارد (تا آنکه دانا باشد و مردم او را نادان بخوانند) و پست فطرتی را بیشتر از آن دوست دارد که بزرگوار باشد ولی مردم او را پست شمارند و داشتن درون سخیف[8] را بر منظر سخیف ترجیح می­دهد و او را فردى مى­دانست که جهت خوشایند مردم زندگى مى­کند.

تالیفات بُشر بن معتمر

بُشر علاوه بر اشعاری که سروده و کتابهایی که به نظم درآورده، دارای تألیفاتی نیز هست که از جمله آنها عبارتند از:

کتاب التوحید

کتاب حدوث الأشیاء

کتاب الرد على النحویین

کتاب الحجة فی إثبات نبوة النبی صلى الله علیه و سلم

کتاب الرد على النصارى

کتاب الرد على الیهود

کتاب الرد على الرافضة

کتاب الرد على المرجئة

کتاب الرد على الخوارج

کتاب الرد على أبی الهذیل

کتاب الرد على النظام

کتاب الرد على أبی شمر

کتاب الرد على زیاد الموصلی

کتاب الرد على ضرار

کتاب الرد على أبی خلدة

کتاب الرد على حفص الفرد

کتاب الرد على هشام بن الحکم

کتاب الرد على أصحاب أبی حنیفة

کتاب اجتهاد الرأی

کتاب الحسین بن صبعى

کتاب الرد على الأصم

کتاب قتال علی علیه السلام وطلحة رضی الله عنه

کتاب الرد على الأصم أیضا فی الإمامة

کتاب الرد على المشرکین

لیست دقیق این کتابها را ابن ندیم در الفهرست آورده است.[9]

او در حالی­که سالخوردگی زیادی داشت به بیمارى پیسى بدن مبتلا شد و به سال 210 هجرى از دنیا رفت.[10]

شاگردان ابوسهل

از شاگردان وی می­توان به ابی موسی مدار و بُشر القلانسی و ابی عمران رقاشی و روح العبدی و ابی عبید الله افوه و هاشم ابن ناصح اشاره کرد.[11]

در کتب تاریخی، تاریخ انقضای خاصی برای بُشریه ذکر نگردیده بلکه از فعالیتهای دیگر آنها نیز اطلاعی در دست نمی­باشد.