ابعاد تفکر

ابعاد تفكر

پرسش:قرآن کریم در چه ابعاد و مواردی بر مقوله تفکر تاکید جدی نموده است لطفا مصادیق آن را توضیح دهید؟

پاسخ:قرآن کریم در آیات فراوانی به مقوله تفکر، تدبر و تعقل توصیه موکد نموده و در نهایت رسیدن به سعادت و کمال و رهایی از انحطاط و سقوط را مرهون تفکر و تعقل دانسته است. در اینجا موارد و مصادیق تفکر را از منظر آیات قرآن مطرح می کنیم.

1- تفکر در آفاق: قرآن کریم در سوره آل عمران آیه 191 می فرماید: در آفرینش آسمان ها و زمین می اندیشند که پروردگارا! این را بیهوده نیافریده‌ای.
آیات دیگر مربوط به آفاق، شامل خلقت، زنده شدن زمین در بهار، گستردگی زمین و برافراشته شدن کوهها و روییدن گیاهان زوج در آن، چگونگی طعام، حیوانات و مسطح بودن زمین است.

2- اندیشیدن در آیات انفس: قرآن کریم در سوره روم آیه 8 می فرماید؛ آیا در دل های خویش نیندیشیده اند که خداوند آسمان ها و زمین را و آنچه مابین آنها است جز به حق و سرآمدی معین نیافریده است.

3- فکر کردن در آیات خدا: خدای متعال در سوره یونس آیه 24 می فرماید: بدین سان آیات (خود) را برای اندیشه ورزان روشن و شیوا بیان می داریم.

4- تفکر در قرآن: خدای متعال در سوره نساء آیه 82 می فرماید: آیا در معانی قرآن نمی اندیشید؟ و اگر این قرآن از نزد کسی غیر از خدا بود، در آن اختلاف بسیار می یافتند. در بعضی آیات مانند سوره ص آیه 29، هدف نزول قرآن را تدبر و اندیشه در آن ذکر می کند: کتابی است مبارک که آن را بر تو فرو فرستادیم، تا در آیات آن اندیشه کنند و خردمندان از آن پند گیرند.

5- تدبر در مخلوقات: قرآن کریم در سوره اعراف آیه 185 می فرماید: آیا در ملکوت آسمان ها و زمین و آنچه خداوند آفریده است، ننگریسته اند...

6- تفکر در تاریخ و قصه های گذشتگان: خدای متعال در سوره آل عمران آیه 137 می فرماید: پیش از شما سنت هایی بوده و گذشته است، پس در زمین سیر و سفر کنید و سرانجام منکران را بنگرید که چگونه است.

همچنین در سوره اعراف آیه 176 می فرماید: ...پس بر ایشان این پند و داستان را بخوان، باشد که اندیشه کنند.

7- اندیشه کردن در مثل های قرآن: قرآن کریم در سوره حشر آیه 21 می فرماید: اگر این قرآن را بر کوهی فرو فرستاده بودیم، بی شک آن را از ترس خداوند خاکسار و فرو پاشیده می دیدی، این مثل ها را برای مردم می زنیم باشد که اندیشه کنند.

سفارش به تدبر در مثل های قرآن از این جهت است که آنها توضیح دهنده و تبیین گر آیات هستند. به طور کلی مثال در بیان و تفهیم مقصود بسیار موثر است همین مثال اخیر که در آیه21 سوره حشر برای عظمت قرآن بیان شده گویاترین و موثرترین بیان است و نمی توان توضیح دیگری به این شیوایی و زیبایی جایگزین آن کرد. آری قرآن بحری عمیق و ژرف است که باتفکر و غور در اعماقش، گنج های ارزشمندی به دست خواهد آمد. در طول تاریخ اسلام، مسلمانان اعم از شیعه و سنی حدود 1500 دوره تفسیر قرآن نگاشته اند که هر تفسیری نسبت به تفسیر پیش از خود به معارف نویی دست یافته است و چون چشمه جوشانی است که انسان ها به اقتضای زمان و مکان و به فراخور اندیشه و دانش شان از آن بهره مند می شوند. با گذشت زمان و توسعه علمی، تلاش های گسترده ای که در تفسیر و تبیین معارف قرآن انجام می گیرد، آموزه های زلال و ارزشمند جدیدی را به دست می دهد. اساساً رونق قرآن در جهان به پیشرفت های علمی و اندیشه های شگرف و توسعه آنها بستگی دارد، برخلاف بعضی از مکاتب و مذاهب که موجودیتشان به جهل مردم بستگی دارد.