آیة الكرسی، گنج بزرگ عرشی

آيه 255 سوره بقره به آیة الکرسی معروف است که دليل اين نامگذاري به خاطر در برداشتن واژه کرسي است. کرسي در اين آيه از جايگاه خاصي برخوردار است به طوري که کل آيه با آنکه دربردارنده مضامين بلند ديگري است، به اين نام مشهور شده است.

علامه طباطبايي درباره معناي واژه کرسي مي نويسد: کلمه «کرسي» (از ماده کاف - راء- سين) گرفته شده که به معناي به هم وصل کردن اجزاي ساختمان است و اگر تخت را کرسي خوانده اند به اين جهت بوده که اجزاي آن به دست نجار و يا صنعتگر ديگر، در هم فشرده و چسبيده شده است.

در بسياري از مواقع کلمه کرسي را کنايه از ملک و سلطنت مي گيرند و مي گويند فلاني از کرسي نشينان است، يعني او منطقه نفوذ و قدرت وسيعي دارد.

جمله هايي که قبل از اين جمله بودند؛ يعني جمله «له ما في السماوات و ما في الارض» اين معنا را مي فهماندند که مراد از وسعت کرسي، احاطه مقام سلطنت الهي است، بنابراين در ميان معاني محتملي که مي شود براي کرسي کرد، اين معنا متعين مي شود که مراد از آن مقام ربوبي است؛ يعني همان مقامي که تمامي موجودات آسمان ها و زمين قائم به آن هستند؛ و چون همه موجودات، مملوک و مدبر (به فتح باء) و معلوم آن مقام هستند، پس بايد گفت: کرسي، مرتبه اي از مراتب علم است.

اهميت و فضيلت آیة الکرسی

يکي از با فضيلت ترين آيات قرآن کريم آیة الکرسی است. در روايات نقل شده است که آیة الکرسی قله آيات قرآني است و همه پيروان اسلام را به قرائت و پناه جويي و استشفاي از آن سفارش کرده اند.

علامه طباطبايي درباره اهميت و فضيلت آیة الکرسی مي نويسد: ناميدن اين آيه به آية الکرسی از همان صدر اول اسلام مشهور بوده است و حتي در زمان حيات رسول خدا(ص) و در زبان خود آن جناب به اين نام معرفي مي شد. اين نامگذاري در روايات وارده از آن جناب و از ائمه اهل بيت(ع) و از صحابه نيز به چشم مي خورد. سبب آن، اعتنا و احترام زيادي بوده که نسبت به اين آيه از سوي آنان وجود داشته است. البته اين احترام هم بدون جهت نبوده، بلکه به خاطر معارف دقيق و لطيفي است که در اين آيه آمده است. آن معارف عبارت از توحيد خالصي است که جمله «الله لااله الاهو»، بر آن دلالت دارد و همچنين به سبب قيوميت مطلقه اي که بازگشت تمامي اسماي حسناي الهي به جز اسماي ذاتش به آن است.

سيوطي در الدر المنثور از رسول خدا(ص) نقل کرده و در بعضي ديگر آمده: براي هر چيزي يک نقطه برجسته اي است و نقطه برجسته قرآن آیة الکرسی است، اين روايت را عياشي در تفسير خود از عبدالله بن سنان از امام صادق(ع) روايت کرده است. (تفسير الدر المنثور، ج 1، ص 326 و تفسير عياشي، ج 1، ص 136)

شيخ طوسي در امالي به سند خود از ابی امامة باهلي روايت کرده که گفته است: از علي بن ابي طالب(ع) شنيدم که مي فرمود: باور نمي کنم که کسي اسلام را فهميده و يا در اسلام متولد شده باشد و سياهي شب را به صبح سر کند و اين آيه را نخواند: « الله لااله الاهو الحي القيوم... و هو العلي العظيم» عرض کردم منظور از سياهي شب چيست؟

فرمود: يعني همه شب، آن گاه فرمود: اگر بدانيد که اين آيه چيست؟ - و يا فرمود: اگر بدانيد در اين آيه چيست؟ - در هيچ حالي آن را ترک نخواهيد کرد.

رسول خدا(ص) فرمود: آیة الکرسی را از گنجينه اي که در زير عرش است به من داده اند و به هيچ پيغمبري قبل از من نداده بودند. علي(ع) سپس اضافه کرد: از آن وقت که من اين مطلب را از رسول خدا(ص) شنيدم هيچ شبي را به سر نبردم مگر آن را قرائت کردم. (امالي شيخ طوسي، ج 2، ص 122). ] الميزان تا ذيل آيه[

از ابن عباس نقل شده است: رسول خدا(ص) هرگاه آخرين آيه سوره بقره يا آیة الکرسی را قرائت مي فرمود تبسم مي کرد و مي گفت: اين آيه از گنجينه خداي رحمان از زير عرش نازل شده است. (الدر المنثور، ج 1، ص 323)

نيز در روايت آمده است که هنگام نزول آیة الکرسی هزار فرشته تا رسيدن به حضرت رسول اکرم(ص) اين آيه مبارک و عظيم را همراهی می کرد.

روزنامه كيهان، شماره 21077 به تاريخ 19/3/94، صفحه 8 (معارف)