اهمیت حج از نگاه اسلام

اهميت حج از نگاه اسلام

حج و انجام مراسم عبادی آن پیشینه‌ای به درازای تاریخ زمین دارد . براساس برخی از روایات، نخستین کسی که کعبه را بنا نهاد و اولین حج گزار ، حضرت آدم بود. آن حضرت پس از خروج از بهشت، برای جبران گذشته و کمال گرفتن از محضر رب، به راهنمایی فرشته خدا به گزاردن مراسم حج هدایت شد. در روایات اسلامی از حج دیگر پیامبران همچون حضرت نوح ، ابراهیم، موسی، یونس، عیسی، داوود و سلیمان نیز سخن به میان آمده است. از سوی دیگر «حج» یکی از مهمترین فرایص دین مبین اسلام نیز به حساب می‌آید. قرآن مجید در یک عبارت کوتاه و پر معنی می‌فرماید: « ولله علی الناس حج البیت من استطاع الیه سبیلا» برای خدا بر مردم است که حج خانه او کنند، آنها که توانایی رفتن به سوی او دارند. و در ذیل همین آیه می‌فرماید: «و من کفر فان الله غنی عن العالمین» وهرکس کفر ورزد( و حج را ترک کند، به خود زیان رسانده)، خداوند از همه جهانیان بی نیاز است. قابل توجه اینکه در تفسیر آیه شریفه 27 سوره اسراء« و من کان فی هذه اغمی فهو فی الاخره اعمی و اضل سبیلا». از امام صادق(ع) روایت شده که یکی از معانی آیه کسی است که حج واجب خود را پیوسته به تاخیر می‌اندازد تا مرگ او فرا می‌رسد( او در قیامت نابینا خواهد بود). در مقابل برای حج آنچنان پاداشهای عظیمی در روایات اسلامی وارد شده است که درباره کمتر عملی دیده می‌شود. چنانکه در حدیثی از امام صادق(ع) می‌خوانیم: کسانی که حج و عمره به جا آورند میهمان خدا هستند هرچه بخواهند خدا به آنها می‌دهد و هر دعایی کنند به اجابت می‌رسد و اگر درباره کسی شفاعت کنند پذیرفته می‌شود... و اگر در این راه بمیرند خداوند تمام گناهان آنها را می‌بخشد. امام خمینی(ره) نیز که حقیقتا احیاگر حج ابراهیمی در چند سده اخیرند توجه ویژه‌ای به جایگاه و اهمیت مناسک حج دارند. ایشان در خصوص اهمین حج می‌فرمایند: «فریضه حج در میان فرایض، از ویژگی خاصی برخوردار است و شاید جنبه سیاسی و اجتماعی آن بر جنبه‌های دیگرش غلبه داشته باشد، با آنکه جنبه عبادی‌اش نیز ویژگی خاصی دارد.»

ایشان همچنین بزرگ‌ترین درد جوامع اسلامی را این می‌دانند که هنوز [مسلمین] فلسفه واقعی بسیاری از احکام الهی را درک نکرده و حج را با آن همه راز و عظمتی که دارد، به صورت یک عبادت خشک و یک حرکت بی‌حاصل و بی ثمر [می‌دانند.]

امام خمینی(ره) همچنین در خصوص قابلیت‌های مهم و اساسی حج معتقدند: «یک همچو مجلس‌هایی که اسلام درست کرد مثل حج هیچ قدرتی نمی‌تواند درست کند؛ هیچ قدرتی، همه ممالک اسلامی و سران ممالک اسلامی جمع بشوند که نیم میلیون جمعیت را یک جایی ببرند نخواهند موفّق شد... این اجتماعات، اجتماعات سیاسی است. باید در این اجتماعات گویندگان و نویسندگان همه بلاد مسلمین در آنجا مسائل اسلام را مسائل بلاد مسلمین، گرفتاری هایی که دارند، مسلمین از دست کی گرفتاری دارند و آن باید چه بکند، دولت هایی که با مسلمین چه می‌کنند با او چه بکند کوشش کنند.» ایشان همچنین در خصوص جایگاه حج به عنوان حلال مشکلات مسلمین در جای دیگر می‌فرمایند:«در حج.... باید بررسی از اوضاع مسلمین در هر سال بشود که مسلمین در چه حال هستند. این سفر حج برای این مسائل بوده است، برای »قیام ناس« بوده است، برای این بوده است که مسلمین مشکلات مسلمین را درک کنند و در رفعش کوشش کنند.»

در واقع می‌توان گفت رهبر کبیر انقلاب با تاسی از سنت پیامبر اکرم(ص) و آموزه‌های معصومین علیهم السلام حج را فرصتی برای آگاه سازی مسلمین، تقویت مقوله وحدت، مبارزه با جور مستکبرین، آشکارسازی بی عدالتی‌های موجود در سطح جهان و در یک کلام بیدار کردن وجدان بشری می‌دانند.

رهبر معظم انقلاب نیز همواره موکد بر برگزاری هر چه باشکوه تر فریضه حج تاکید می‌کنند و این فریضه را در قله اهتمام شارع مقدس می‌دانند. ایشان در خصوص اهمیت داخلی و خارجی فریضه حج در مقطع فعلی می‌فرمایند « می‌بینید کانه حج از همیشه مهمتر است، لازمتر است و بیشتر مورد احتیاج است. از هر دو نظر، حج مهم است؛ هم برای درون خود ما، درون امت اسلامی، و هم از لحاظ بین المللی. امت اسلامی را در طول قرنها، در طول سالهای متمادی زمینگیر کردند، ذلیل کردند، خفیف کردند، بی همت کردند، ناامید کردند و با ابزارهای جدید خواستند معنویت را، روحانیت را، توجه و تضرع را در او تضعیف کنند. حج همه این گرفتاری‌ها را ترمیم می‌کند، به آحاد امت اسلامی عزت می‌دهد، احساس اقتدار می‌دهد، امید می‌بخشد؛ حجِ درست این جور است. اولین تاثیر حج در درون امت اسلامی است، در دلهای خود ماست. ما به حج احتیاج داریم؛ برای اینکه روحیه‌های خودمان را تقویت کنیم، ترمیم کنیم، احساس کنیم که ما به خدا متوکلیم، به خدا متکی هستیم، ما عظیم هستیم، یک امت بزرگ هستیم. از این طرف تاثیر داخلی مهم است، از آن طرف تاثیر بین المللی مهم است؛ دشمن را تضعیف می‌کند، روحیه دشمن را در هم می‌شکند، عظمت اسلام را به رخ دشمن می‌کشد، وحدت امت اسلامی را در مقابل دشمن آشکار می‌سازد. ما به این احتیاج داریم»

ایشان همچنین در خصوص ویژگی های حج مطلوب می‌فرمایند « حج باید مظهر اتحاد باشد، باید مظهر تفاهم باشد، باید مظهر گفتگو باشد، باید مظهر همدلی و همکاری و نزدیک شدن مسلمانان با یکدیگر باشد؛ باید حج را این جوری پیش برد، باید این جوری حرکت داد. حالادر حج که مرکز اتحاد و اتفاق است، یک عده ای شروع کنند به ایجاد اختلاف - چه در مکه، چه در مدینه - یک عده ای شروع کنند علیه شیعه فعالیت کردن؛ برای زیارتشان، برای کارهاشان، برای انجام وظایف و تکالیف و اعتقاداتشان، اینها را زیر فشار قرار دادن، اهانت کردن - که متاسفانه گزارشهایش می‌رسد - یک عده هم از این طرف به صورت عکس العملی کارهای خلاف دیگری بکنند. خوب، این درست عکس مصلحت حج است؛ عکس فلسفه حج است.»

لذا در نهایت می‌توان گفت از نگاه اسلام و سنت حج به خودی خود عبادتی بسیار بزرگ محسوب می‌شود . فریضه ای که ضمن افزایش ایمان و یقین انسان به خداوند راه را برای اتحاد و نشان دادن عظمت امت اسلامی فراهم می‌آورد.