اهمیت عيادت از بيمار

در مكتب انسان‌ساز اسلام، عيادت بيمار و ديدار او از اهمّيت و ارزش ويژه‌اى برخوردار است؛ چرا كه اين رفتار نيك اخلاقى مورد رضايت خداوند بوده، نقش به سزايى را در تحكيم روابط انسانى و صميميت و اخوّت، ايفا مى‌كند.

پاداش يك ساعت عيادت

رسول خدا (ص) با تأكيد بر عيادت بيمار، پاداش آن را در پيشگاه خداى متعال چنين يادآور مى‌شود: كسى كه بيمارى را عيادت كرده، ساعتى نزد او بنشيند، خداوند پاداش‌ عمل هزار سال را كه لحظه‌اى در آن معصيت نكرده باشد، به او ارزانى مى‌دارد. امام صادق (ع) می‌فرمایند: هر مؤمنى كه برادر دينى‌اش را در هنگام بيمارى، عيادت كند، اگر صبح باشد؛ هفتادهزار فرشته او را همراهى مى‌كنند و هنگامى كه كنار بيمار بنشيند، رحمت الهى او را فرا گرفته، تمامى آن فرشتگان تا شب برايش طلب آمرزش مى‌كنند و اگر شب باشد همين پاداش (رحمت و استغفار) تا صبح ادامه خواهد داشت.

وظايف عيادت‌كننده‌

كسى كه به عيادت بيمار مى‌رود، مى‌تواند با گفتار و رفتارش تأثير به سزايى در بهبودى و سلامتى او داشته باشد. برخى از وظايف عيادت‌كننده به اختصار عبارت است از:

دلجويى: نشستن در كنار بيمار، پرسيدن حال او و اينكه شب و روز را چگونه گذرانده، موجب آرامش خاطر و تسكين دردش خواهد شد. رسول خدا (ص) مى‌فرمايد: كمال عيادت بيمار در آن‌ است كه دست بر [سر] او نهاده، حالش‌ را بپرسى و از اينكه شب و روز خود را چگونه مى‌گذراند سؤال كنى.

همدردى: پيامبر اكرم (ص)، ضمن اشاره به جامعه اسلامى و تشبيه آن به يك‌پيكر، همدردى با بيمار را مورد تأكيد قرار داده است: همانا مؤمنان در مهربانى و عطوفت به يكديگر همانند يك پيكرند كه وقتى عضوى از آن به درد آيد، ساير اعضا در تب‌دارى و بيدارى با او همراهى و همدردى مى‌كنند.

هديه‌دادن: امام صادق (ع) در سخنى با يارانش كه قصد عيادت بيمارى را داشتند؛ اهمّيت هديه و تأثير آن را بازگو مى‌كند: يكى از ياران امام مى‌گويد: ما به عيادت فردى از دوستان ايشان كه بيمار بود، مى‌رفتيم در بين راه، آن حضرت به ما برخورد و فرمود: كجا مى‌رويد؟ گفتيم: به عيادت فلانى. فرمود: بايستيد! چون ايستاديم، فرمود: آيا قدرى سيب، گلابى، بالنگ يا اندكى عطر و عود به همراه داريد؟ گفتيم: خير، چيزى از اينها را با خود نداريم، فرمود: آيا نمى‌دانيد كه بيمار به خاطر آنچه كه برايش مى‌آورند، خوشحال مى‌شود؟

دعا: از ديدگاه اسلام، استفاده از پزشك و دارو براى بهبودى بيمار، كارى مقدّماتى و به عنوان ابزار و وسيله است و در حقيقت، سلامتى واقعى و شفاى كامل به دست خداست. امام كاظم (ع) با توجه به تأثير دعاى عيادت‌كننده، از بيمار مى‌خواهد كه اجازه دهد تا مردم به ديدارش آمده، جهت شفا و سلامتى‌اش دعا كنند: هر زمان كه يكى از شما بيمار شد، به مردم اجازه دهد تا به ديدارش بيايند؛ زيرا كسى (از عيادت‌كنندگان) نيست مگر آنكه دعاى اجابت شده‌اى (براى بيمار) در پيشگاه خدا دارد.

اطعام بيمار: مرض و بيمارى از سويى سبب ضعف و ناتوانى فرد در انجام كارهاى شخصى‌اش مى‌شود و از سوى ديگر دست او را از فعّاليت و امرار معاش كوتاه مى‌كند، در چنين وضعيتى غذادادن به بيمار و خوددارى از خوردن چيزى در نزد او از جمله وظايف و رفتارهاى پسنديده‌اى است كه در پيشگاه خداى تعالى‌ پاداش بزرگى دارد. رسول خدا (ص) در این باره مى‌فرمايند: منْ اطْعم مريضا شهْوتهُ، اطْعمهُ‌ا... مِنْ ثِمارِ الجنّهِ هر كس، بيمارى را طبق خواسته‌اش اطعام كند، خداوند با ميوه‌هاى بهشت او را پذيرايى خواهد كرد.

رعايت زمان عيادت: استراحت و آرامش از جمله نيازهاى اساسى و نخستين يك بيمار بوده، در بهبودى‌اش تأثير قابل توجّه و شايانى دارد. پيامبر اكرم (ص) با اشاره به سنگينى و سبكى بيمارى، زمان عيادت را مشخّص كرده است: اغِبُّوا فِى الْعِيادهِ و ارْبعُوا يك روز در ميان (در صورتى كه بيمارى سخت و سنگين باشد) يا هر سه روز، يك بار، بيمار را عيادت كنيد. اميرمؤمنان على (ع) نيز بيشترين پاداش را براى كسى مى‌داند كه زمان عيادتش كوتاه باشد، مگر آنكه خود بيمار از او درخواست ماندن كند: همانا پاداش عيادت‌كننده‌اى در پيشگاه خدا بيشتر است كه هنگام عيادت از برادر دينى‌اش، تنها اندكى نزد او بنشيند، مگر آنكه خود بيمار آن را دوست داشته، از او بخواهد كه زمان بيشترى را در كنارش باشد.

مبارزه با غیبت

برای اینکه با غیبت مبارزه شود، خداوند روش‌هایی را بیان می‌کند که از جمله آنها می‌توان به ترک همنشینی و مجالست با غیبت کنندگان اشاره کرد که در آیه۶۸ سوره انعام به آن توجه داده شده است. در روایتی از پیامبر(ص) در ذیل آیه آمده است که مؤمنان از همنشینی با غیبت کنندگان خودداری کنند تا آنان از عمل خود دست بردارند. زیرا طرد اجتماعی که به شکل خودداری از مجالست با آنان شکل می‌گیرد، می‌تواند مهم‌ترین بازدارنده از انجام غیبت و یک نوع مبارزه منفی با علل و عوامل آن باشد. این گونه است که جامعه می‌تواند با در پیش گرفتن مبارزه منفی، خود را به سمت و سویی ببرد که مردم از غیبت کردن و غیبت شنیدن بیزاری بجویند. به هرحال چنان که خداوند در این آیه بیان کرده و پیامبر(ص) تفسیر نموده است (نورالثقلین، چ۱، ص۷۲۶، حدیث۱۱۶) می‌توان با طرد اجتماعی و مبارزه منفی با این بیماری و ناهنجاری اجتماعی مبارزه کرد. روش دیگر تذکر زبانی است که انسان وقتی غیبت کسی را شنید بلافاصله غیبت کننده را از این کار نهی کند و به او صراحتاً بگوید غیبت نکن. این کار شدنی است و به خوبی جواب داده است منتها اندکی جرأت و شهامت لازم دارد. یکی از روشهای لطیف ترک غیبت که بستگی به توانایی و هوش شنونده غیبت دارد اینکه اگر نمی‌تواند ترک مجالست کند و یا به صراحت غیبت کننده را از کارش باز دارد، لااقل با زیرکی مدار سخن را تغییر دهد و محور بحث را به جای دیگری سوق دهد تا فضای بحث از حالت غیبت خارج شود، این روشی است که بارها به تجربه انجام گرفته و امکان‌پذیر بودن آن ثابت شده است.