جان استوارت میل

كلمات كليدي : جان استوارت ميل، روش توافق، روش اختلاف، روش باقيمانده ها، روش تغييرات هم زمان

نویسنده : هادي صمدي

جان استوارت میل (1873-1806) فرزند یکی از بزرگترین فلاسفه انگلستان یعنی جیمز میل است. میل کارهای مهمی در زمینه‌های اخلاق، منطق، فلسفه علم، روانشناسی، متافیزیک، فلسفه سیاسی و اجتماعی انجام داده است و می‌توان او را به عنوان مشهورترین فیلسوف نیمه اول قرن نوزده در بریتانیا معرفی کرد. آثار معروف او عبارتند از: نظام منطق (1843)، اقتصاد سیاسی (1848)، درباره آزادی (1860)، سود انگاری(1861)، انقیاد زنان (1869)، ارزیابی فلسفه سر ویلیام هامیلتون (1865)، و سه مقاله درباب دین که یک‌سال پس از مرگش به چاپ رسید. وی اولین کتاب خود (نظام منطق) را در سال 1843 نگاشته و در شرح حال خود می‌نویسد که این کار را به نیت مخالفتی دقیق و نظام‌مند با دیدگاه پیشین نسبت به معرفت انجام داده است. میل به عنوان یک تجربه‌گرای تمام عیار، براین باور بود که تنها شکل استنتاج واقعی برای رسیدن به دانش جدید و واقعی استقراء است. میل علوم طبیعی را درگیر با موضوعات زیر می‌داند:

1- تبیین و طبقه‌بندی پدیده‌ها که به وسیله خواص قابل مشاهده آنها مورد تشخیص قرار گرفته‌اند.

2- برقراری تعمیم‌های استقرائی که توصیف کننده اصول علّی پدیده‌های مشاهده‌پذیر هستند.

3- مرتب کردن این اصول علّی در یک نظام ساختاری سلسله مراتبی از قوانین سطح بالا و قوانین سطح پایین.

4- تقلیل ویژگی‌های عجیب و کم‌یاب طبیعت به ویژگی‌های آشناتر.

5- فائق آمدن بر بن بست‌های نظری در حیطه‌هایی از تحقیق، به نحوی که کاربرد دقیق روش‌های استقرائی هیچ چیز را تبیین نشده باقی نگذارد.

رویکرد میل نسبت به استفاده از استقراء و فرضیه در علم، به دیدگاه هرشل نزدیک‌تر است تا هیوئل، زیرا این دو را به عنوان دو راه مختلف برای رسیدن به نظریه‌ها می‌داند که البته از نظر وی استفاده از روش‌های استقرائی بسیار مقدم بر استفاده از فرضیه است. اما وقتی که پای چند علت در میان باشد روش‌های استقرائی کارائی کمتری داشته و مجبور به استفاده از فرضیه هستیم.

میل چهار روش را برای استقراء معرفی می‌کند: روش توافق، روش اختلاف، روش باقی مانده‌ها و روش تغییرات هم‌زمان. از این میان دوتای اول مهم‌تر هستند. روش توافق به این شکل است که اگر دو یا چند مثال از پدیده‌ای خاص فقط در یکی از شرایط مقدم مشترک باشند(به این معنا که آن شرط به تنهایی در تمامی مثال‌ها وجود داشته باشد)، آن شرط علت پدیده مورد نظر است. روش اختلاف به این شکل تعریف می‌شود: اگر در موردی خاص، پدیده‌ای رخ دهد و در موردی دیگر خیر، در حالی که تمامی شرایط مقدم در دو مورد یکسان باشد، با این تفاوت که یکی از آن شروط در اولی وجود داشته ولی در دومی وجود نداشته باشد، شرطی که در دو مورد فرق می‌کند عامل یا علت، یا جزئی لاینفک از علت پدیده مورد نظر است.