دانشنامه پژوهه بزرگترین بانک مقالات علوم انسانی و اسلامی

حکمت واقعی

هر گاه خواستی کاری انجام دهی، در مورد هدف و پایان آن فکر کن که چیست. اگر پایانش خیر بود، آن را انجام بده و اگر گمراهی و بدی بود، آن را ترک کن. (برگرفته از مبادی اخلاق در قرآن :آیت الله جوادی آملی )
حکمت واقعی
حکمت واقعی

قال رسول الله (صلی الله علیه وآله وسلّم)

إذا هممْت باَمْرٍ تدبّر آخِرَه فَإن یَکُ رُشداً فاتّبِعْهُ وإن یَکُ غیّاً فَدَعْهُ

(محاسن برقی/ ج 1/ ص 80/ ح 46)

ترجمه

هر گاه خواستی کاری انجام دهی، در مورد هدف و پایان آن فکر کن که چیست. اگر پایانش خیر بود، آن را انجام بده و اگر گمراهی و بدی بود، آن را ترک کن.

توضیح

حکمت واقعی

خداوند، رسول اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) را به عنوان "معلّم" معرّفی می‌کند و می‌فرماید: "یُعَلّمُهمُ الکِتابَ والحکمة ویزکّیهم"[1]: رسول گرامی (صلی الله علیه و آله و سلم) کتاب و حکمت را به امّت اسلامی و جوامع بشری می‌آموزد.
نقل شده است که شخصی به آن حضرت رسول (صلی الله علیه و آله و سلم) عرض کرد: "عَلّمنى". به من یاد بده؛ ولی نگفت به من چه چیز یاد بده. حضرت (صلی الله علیه و آله و سلم) به او حکمت عملی آموخت و فرمود: "علیکَ بالیَأس عمّا فى أیدى الناس فَإنّه الغنی الحاضر"[2] مگر نمی‌خواهی توانگر بشوی؟ قناعتْ و قطع طمع، توانگری است. ممکن است سرمایه دار، خود را "مستغنی" بپندارد ولی انسان قناعت پیشه "غنی" است که بالاتر از "مستغنی" است. غنا بی‌نیازی است و استغنا یعنی این که انسان نیازمند باشد و چیزی که نیازش را برطرف کند داشته باشد. اگر کسی مُحتاج باشد ولی چیزی که حاجت او را رفع کند، داشته باشد این "استغناء" است؛ امّا اگر کسی اصلاً محتاج نباشد، بهتر است. غنا وصف ذات اقدس اله است و مظاهر الهی، دارای غنا هستند.

آنگاه عرض کرد: بر تعلیم بیفزا: "زدنى یا رسول الله". حضرت رسول (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود: "إیّاک والطّمع فإنهُ الفقر الحاضر[3]" طمع و آزمند بودن، فقر حاضر است. برخی انسانها از ترس فقر در آینده، هم اکنون به استقبال فقر می‌روند! ممکن است وضع مالی آنان هم خوب باشد ولی چون زراندوز و آزمندند؛ می‌گویند شاید در آینده محتاج بشویم.

امیرالمومنین علی (علیه السلام) نیز می‌فرماید: "النّاسُ مِن خوف الذّلّ متعجّلوا الذّل"[4]: بعضی برای این که مبادا ذلیل شوند، به استقبال ذلّت می‌روند! یعنی حکومت جابرانه طاغیان را می‌پذیرند و تحت سلطه آنان قرار می‌گیرند.
سپس عرض کرد: "زِِِدنى یا رسول الله". حضرت رسول (صلی الله علیه و آله و سلم( فرمود: "إذا هممْت باَمْرٍ تدبّر آخِرَه فَإن یَکُ رُشداً فاتّبِعْهُ وإن یَکُ غیّاً فَدَعْهُ"[5]: هر گاه خواستی کاری انجام دهی، در مورد هدف و پایان آن فکر کن که چیست. اگر پایانش خیر بود، آن را انجام بده و اگر گمراهی و بدی بود، آن را ترک کن. اینها حکمتهایی است که از معلّمِ حکیم یعنی رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) رسیده است. با این بیان، روشن می‌شود که طهارت روح، اوّلاً در بینش توحیدی جلوه می‌کند و آنگاه در مسائل عملی، مانند امور مالی که قرآن درباره آن می‌فرماید: "خُذْ مِنْ أمْوالِهِم صدَقَةً تطهّرهم وتزکّیهم بها[6]"و گاهی در باب تیمّم، وضو و غسل می‌فرماید: خدا می‌خواهد شما را طاهر کند: "یُرید الله لِیطهّرکم[7]" و گاهی هم در مسائل آداب خانوادگی، اخلاق و مسائل اجتماعی می‌فرماید: "وَإنْ قیل لَکُم ارجعوا فارجعوا هو أزکی لکُم" [8]اگر بدون وقت قبلی به خانه کسی رفتید و صاحبخانه گفت: فعلاً از ملاقات با شما معذورم، گله نکنید و برگردید. این دستور برای تطهیر جامعه است.

بنابراین، ملاحظه می‌شود که بسیاری از آیات قرآن برای تطهیر فرد و جامعه است و قرآن، انسان را هم از آلودگیهای ظاهری، هم از آلودگیهای اخلاقی و بالاتر از همه از آلودگیهای مشاهده غیر خدا پاک می‌کند.

    منبع:
  • تفسیرموضوعی قرآن کریم – مبادی اخلاق در قرآن –تالیف : آیت الله جوادی آملی ص210
    پی نوشت :
  • [1] - سوره بقره، آیه 129.
  • [2] - محاسن برقی، ج 1، ص 80، ح 46.
  • [3] - همان.
  • [4] - شرح غرر الحکم، ج 2، ص 156.
  • [5]- محاسن برقی، ج 1، ص 80، ح 46.
  • [6] - سوره توبه، آیه 103.
  • [7] - سوره مائده، آیه 6.
  • [8] - سوره نور، آیه 28.

این موضوعات را نیز بررسی کنید:

جدیدترین ها در این موضوع

روایتی ناتمام از مکتب اصفهان ; نگاهی به سریال روشنتر از خاموشی

روایتی ناتمام از مکتب اصفهان ; نگاهی به سریال روشنتر از خاموشی

از میان کارهای تلویزیونی حسن فتحی، مجموعه روشنتر از خاموشی که به شرح زمانه و اندیشه ملاصدرا می‌پردازد، چندان اسباب شهرت این کارگردان نیست. با آن‌که زمان پخش سریال نامناسب نبود و با آمدن شبکه IFilm هم پخش آن به دفعات تکرا شد، اما این سریال همواره در قیاس با هم‌نژادان خود- یعنی شب دهم، مدار صفر درجه و البته پهلوانان نمی‌میرند- کم‌رنگ و مهجور مانده است!
منحنی فرهنگ در مسابقه خنداننده شو

منحنی فرهنگ در مسابقه خنداننده شو

خندوانه هر چند وقت یک بار دچار رکود می‎شود و در رقابت با همسایه‌اش در شبکه نسیم (دورهمی) گاهی بالا رفته و گاهی پایین می‌افتد و این خودش موضوعی مستقل برای تحلیل است. اما هدف این متن تمرکز بر قسمت خنداننده شو این برنامه بوده و تحلیل محتوای خندوانه و نقادی رفتار مجری و مبتکر آن‌را شاید در جایی دیگر دنبال کنیم.
کمپانی خنداننده ها، سهامی عام ; نگاهی دوباره به خندوانه

کمپانی خنداننده ها، سهامی عام ; نگاهی دوباره به خندوانه

خندوانه یکی از عجیب ترین پدیده‌های رسانه‌ای کشور است که در عرض سه سال حضور نسبتا مداوم خود به یکی از پر طرفدارترین برنامه‌های تاریخ تلویزیون ایران بدل شده است. تنها برنامه‌هایی مانند خبر ساعت 14 یا خبر بیست و سی را از حیث جذب مخاطب بتوان با این برنامه مقایسه کرد که البته همه می‌دانیم که این مقایسه از جنس قیاس مع الفارق است.
از سرمایه می‌‌خوریم ; نگاهی به سریال زیر پای مادر

از سرمایه می‌‌خوریم ; نگاهی به سریال زیر پای مادر

سریال زیر پای مادر از سری چندگانه‌های تلوزیون است که می‌‌کوشد مضمون خانواده را مد نظر خود قرار دهد. با مراجعه به حافظه خود به عنوان مخاطب برنامه‌های تلوزیونی می‌‌توان به سادگی دریافت که موضوع بسیاری از سریال‌ها و مجموعه‌های تلوزیونی در یکی دو دهه اخیر خانواده است.
هویت چهل تکه و بحران مدنیت؛ تفسیری بر سبک زندگی در پاورچین

هویت چهل تکه و بحران مدنیت؛ تفسیری بر سبک زندگی در پاورچین

پاورچین آغازی بر طنزهای دنباله‌دار (یا به اصطلاح جریان‌ساز) دهه هشتاد بود که تاثیر آن در نقطه چین ادامه یافت و البته در شب‌های برره به اوج رسید. طنزی پراستعاره که ذهن مخاطب را در تعمیم دادن آزاد می‌گذاشت.
Powered by TayaCMS