سازش

سازش، حكم، دادرسی، دعوا

نویسنده : خسرو بهمن یار

یکی از اسباب زوال دادرسی، سازش طرفین دعوا با یکدیگر است. اصولاً محاکم بر طبق دلائل طرفین دعوا، اعلام رای می‌نمایند و ممکن است شخص واقعاً محق باشد ولی دلیل نداشته باشد یا نتواند به موقع دلایل خود را ارائه نماید و حکم علیه او صادر گردد.

فرق سازش با صدور حکم

1- ممکن است رأی صادره موافق حق و عدالت نباشد.

2- در هر صورت حکم صادره مورد قبول محکوم علیه نیست. بنابراین فقط و با قدرت قانون، این حکم به مرحله اجرا درمی‌آید. در صورتی که در سازش، طرفین با طیب خاطر، مطلبی را که با هم سازش کرده‌اند عمل و اجرا می‌کنند.

3- در صدور حکم ممکن است به دعوا خاتمه داده شود ولی خصومت پایان نمی‌یابد. در حالی که در سازش خصومت باقی نمی‌ماند.

انواع سازش

الف) سازش قبل از اقامه دعوا

« هر کس می‌تواند در مورد هر ادعایی از دادگاه نخستین به طور کتبی درخواست نماید که طرف او را برای سازش دعوت کند.» (مفاد ماده 186 قانون آئین داد رسی مدنی)

درخواست سازش باید کتبی باشد و چون قبل از اقامه دعوا بوده باید توسط مقام ارجاع کننده به شعبه‌ای ارجاع شود، که بر روی برگ دادخواست نوشته شده و در دفتر ثبت دادخواست‌های دفتر کل ثبت می‌گردد.

ب) سازش پس از اقامه دعوا

معمولاً طرفین پس از اقامه دعوا با تشویق دادگاه به سازش می‌رسند.

« در هر مرحله از دادرسی مدنی طرفین می‌توانند دعوای خود را به طریق سازش خاتمه دهند. » (مفاد ماده 178‌ آئین داد رسی مدنی)

اقسام سازش پس اقامه دعوی

1- در دادگاه نخستین یا تجدیدنظر و در هر مقطعی مگر بعد از صدور رأی انجام می‌شود. سازش در دیوان عالی کشور امکان پذیر نیست چون این تکلیف برای مرجعی است که رسیدگی ماهیتی می‌نماید و دیوان عالی، رسیدگی ماهیتی نمی‌کند. پس از صدور صورت مجلس سازش توسط دادگاه، محاکم عمومی قرار سقوط دعوا را صادر واعلام می‌نمایند. مفاد سازش نامه، مانند احکام دادگاه‌ها در موعد مقرر، به اجرا گذاشته می‌شود.

2- طرفین دعوا می‌توانند نسبت به دعوایی که بین آنها در دادگاه مطرح است در دفتر اسناد رسمی حاضر شده و از سر دفتر بخواهند که بین آنها سازش نامه‌ تنظیم نماید. سازش نامه به دادگاه تقدیم شده، دادگاه ختم موضوع را اعلام و گزارش اصلاحی صادر می‌نماید.

3- ممکن است طرفین بین خود، سازش نامه عادی تنظیم نمایند. در این صورت نیز سازش آنان اعتبار دارد و باید طرفین در دادگاه حاضر و به صحت آن اقرار کنند.

4- صورت دیگر از تحقق سازش، اقدام داور یا داورها به سازش بین طرفین دعوا است. هرگاه داوران اختیار صلح داشته باشند؛ صلح نامه‌ای که به امضای داوران رسیده، باید ظرف 20 روز اجرا شود؛ در غیر این صورت، ذی‌نفع می‌تواند اجرای آن را از دادگاهی که دعوا را به داوری ارجاع کرده و یا دادگاهی که صلاحیت رسیدگی به اصل دعوا دارد، درخواست نماید.