گزينش مشاوران شايسته

پرسش:

در خصوص مشورت با ديگران از منظر آموزه هاي وحياني چه مشاوراني و با چه ويژگي هايي مورد تأکيد قرار گرفته اند؟

پاسخ:

در دو بخش قبلي که در تاريخ هاي 19 و 26 فروردين به چاپ رسيده است به موضوعاتي همچون: تعريف لغوي و اصطلاحي مشورت، جايگاه و اهميت مشورت، فلسفه مشورت و آثار و فوايد مشورت پرداخته شد. اينک در بخش پاياني دنباله مطلب را پي مي گيريم.

الف) ويژگي هاي مثبت

1- ايمان: پيامبر اکرم(ص) فرمودند: «مؤمن مايه سود است اگر همراهش شوي سودت دهد و اگر با وي مشورت کني سودت دهد و اگر شريکش شوي سودت دهد و همه کار وي مايه سود است. (نهج الفصاحه، ص 448، ح3098)

2- تقوا: امام علي(ع) فرمودند: «در کارهايت با پرهيزکاران مشورت کن تا راهنمايي شوي.» (غررالحکم و دررالکلم، ص 587)

3- خردمندي: اميرالمؤمنين(ع) فرمودند: «هر کس با صاحبان خرد مشورت نمايد، به راه راست و درست رهنمون مي شود. (همان، ص 589)

«کسي که با شخص عاقل و دانا مشاوره کند بر کار خود مالک و مسلط شود. (همان)

4- تجربه و آزمودگي: حضرت علي(ع) فرمودند: «برترين کسي که با وي مشورت مي کني، کسي است که داراي تجربه هاي فراوان باشد.» (همان، ص 585)

5- علم و تخصص (آگاهي و صلاحيت): اميرالمؤمنين علي(ع) فرمودند: «با کسي که نادان در کار تو است مشورت نکن.» (همان، ص 590)

6- رازداري: امام علي(ع) فرمودند: «با دشمن خويش مشورت نکن و راز خود را از او پوشيده دار.» (همان)

7- نصح (خيرخواهي)

8- آينده نگر (دورانديشي)

9- حلم

امام صادق(ع) فرمودند: «با کساني که داراي پنج خصلت باشند مشورت کن. آنان که داراي عقل، حلم، تجربه، خيرخواهي و تقوا هستند.» (بحارالانوار، ج 75، ص103)

ب) ويژگي هاي منفي

منظور از ويژگي هاي منفي، خصوصياتي است که مشاوران مي بايست فاقد آن باشند. اهم اين خصوصيات عبارتند از:

1- بخل: اميرالمؤمنين علي(ع) فرمودند: «افراد بخيل را در مشورت خود دخالت مده؛ زيرا که تو را از احسان منصرف مي کند و از تهي دستي و فقر مي ترساند.» (نهج البلاغه- نامه 53)

2- جبن (ترس): حضرت علي(ع) فرمود: «با افراد ترسو مشورت مکن؛ زيرا در کارها روحيه‌ات را تضعيف مي کند.» (همان)

3- حرص: امام علي(ع) فرمودند: «حريص را به مشورت مگير که حرص را با ستمگري در نظرت زينت مي دهد.» (همان)

4- دروغ: اميرمؤمنان علي(ع) فرمودند: «با فرد دروغگو مشورت نکن؛ زيرا او مانند سراب است که دور را براي تو نزديک و نزديک را دور جلوه مي دهد. (غررالحکم و دررالکلم، ص 591) از ويژگي هاي ديگر منفي و سلبي مشاوران مي توان به: جهل، حماقت، فرومايگي، خودرأيي، وغد (سست خردي)، تلون (نفاق و چندرنگي)، لجاجت، عاطفه محض اشاره نمود.

محدوده مشورت

مشورت در احکام و حدود شرعيه راه ندارد. دانشمندان اسلامي عموماً معتقدند که در نحوه اجراي کارها و نيز تشخيص موضوع احکام مي توان مشورت کرد، اما مشورت در اصول و احکام را مساوي با لغو دين و تشريع مي دانند.

هيچ شکي نيست که مشورت و شورا در احکام ثابت دين که بستگي به شرايط و مقتضيات زمان ندارد و به عبارت ديگر با ابعاد فطري انسان (که ثابت است) تطابق کامل دارد، غيرمعقول است. بنابراين به نظر مي رسد که درباره حکم هر مسئله اي که به طور مشخصي از شرع نرسيده باشد، شورا و مشورت، امکان پذير است.

در اين رابطه مضمون حديث زير قابل توجه است:

«علي(ع) مي فرمايد: عرض کردم اي پيامبر خدا! اگر با مسئله اي روبرو شدم که درباره آن نه از طرف خداوند حکمي نازل شده بود و نه در سنت وجود داشت چه وظيفه اي داريم و چه دستوري مي فرماييد؟

پيامبر(ص) فرمودند: شورايي مرکب از اهل فقه و افراد باايمان عابد تشکيل مي دهيد و به يک نظر خاص اکتفا نمي کنيد. (بلکه نظر همه آنها را بخواهيد) (کنزالعمال، ج 5، ص 812)

عرصه هاي مشورتي

1) تحصيلي 2) اخلاقي 3) اعتقادي 4) خانوادگي 5) حقوقي 6) پزشکي 7) اقتصادي 8) روان شناسي 9) سياسي 10) شغلي و... .

راهکارهاي تقويت روحيه مشورتي

تحقق و تقويت اين اصل از راه هاي گوناگوني امکان پذير است از جمله:

دوري از خودمحوري، دقت در فوائد مشورت، دقت در آيات و روايات اين باب، تجربه نمودن در بعضي امور زندگي، مبارزه با تکبر و موانع ديگر براي مشورت خواهي، به ياد آوردن شکست‌هاي گذشته، دقت در عوامل موفقيت خود و ديگران.

روزنامه كيهان، شماره 21599 به تاريخ 27/1/96، صفحه 8 (معارف)