لیلة المبیت

كلمات كليدي : ليلة المبيت، پيامبر اسلام (ص)، علي (ع)، مكه، هجرت،جبرئيل، ميكائيل، مشركان

در تاریخ اسلام وتاریخ زندگانی پیامبر اسلام (ص) این اصطلاح در مورد شب هجرت آن حضرت از مکه به مدینه به کار می‌رود. چون مشرکان مکه نتوانستند از دعوت پیامبر اسلام (ص) جلوگیری کنند تصمیم به قتل آن حضرت گرفتند، غافل از این‌که خداوند حافظ و نگهبان پیامبر خویش هست. پس وقتی تصمیم گرفتند که از هر قبیله یک نفر به طور دسته جمعی به خانه پیامبر رفته وشبانه آن حضرت را در بستر خواب به قتل برسانند.

اماامین وحی نازل گشت ونقشه مشرکان وامر الهی در مورد هجرت را به عرض آن حضرت رساند. لذا حضرت جریان را با حضرت علی (ع) در میان گذاشتند علی (ع) آماده شد جهت آگاه نشدن قریش از غیبت پیامبر در بستر پیامبر (ص) بخوابند و‌پیامبر (ص) شبانه از خانه خارج شده، به سوی مدینه رهسپار گردیدند.(1)

این واقعه که در اول ماه ربیع‌الاول سال چهاردهم بعثت رخ داد علی (ع) از آغاز شب در بستر پیامبر خوابید وچون در نیمه‌های شب حدود چهل نفر از مشرکان خانه پیامبر را محاصره کردند گمان کردند که پیامبر در رختخواب خود خوابیده است. در این بین پیامبر در حالی که آیه شریفه:

« وَ جَعَلْنَا مِن‌ بَیْنِ أَیْدِیهِمْ سَدًّا وَ مِنْ خَلْفِهِمْ سَدًّا فَأَغْشَیْناَهُمْ فَهُمْ لَا یُبْصِرُونَ»

و در پیش روى آنان سدّى قرار دادیم، و در پشت سرشان سدّى و چشمانشان را پوشانده‌ایم، لذا نمى‌بینند! (یس/9)

می‌خواندند، ازخانه بیرون رفتند و خداوند چشمان مشرکان را از دیدن پیامبر ناتوان ساخت. نزدیک صبح بود که مشرکان به خانه یورش بردند ولی در رختخواب علی (ع) را یافتند. (2)

درباره از خودگذشتگی علی (ع) در این شب روایات زیادی وارد شده، از جمله این‌ که؛ چون علی (ع) آماده شد در رختخواب پیامبر (ص) بخوابد خداوند به «جبرئیل» و «میکائیل» فرمود که من بین شما برادری ایجاد کردم و می‌خواهم عمر یکی از شما را طولانی‌تر قرار دادم، کدام یک از شما حاضر است ایثار کند و زندگی دیگری را بر خود مقدم دارد؟ هیچ از آن‌ها حاضر به ایثار نشدند. پس ندا شد ببینید اکنون علی (ع) در بستر پیامبر من خوابیده و آماده شده جان خویش را فدای او بسازد، به زمین بروید و حافظ و نگهبان او باشید. هنگامی که جبرئیل بالای سر و میکائیل پایین علی (ع) نشسته بودند. جبرئیل می‌گفت: «به‌به، آفرین به تو ای علی خداوند به واسطه تو بر فرشتگان مباهات می‌کند»(3) ودر این هنگام این آیه بر رسول اکرم (ص) نازل شد:

« وَ مِنَ النَّاسِ مَن یَشْرِى نَفْسَهُ ابْتِغَآءَ مَرْضَاتِ اللَّهِ وَ اللَّهُ رَءُوفُ‌ بِالْعِبَادِ »

«بعضى از مردم (با ایمان و فداکار،جان خود را به خاطر خشنودى خدا مى‌فروشند و خداوند نسبت به بندگان مهربان است.»

به تصریح علمای اهل سنت این آیه در شأن علی (ع) در لیلة المبیت نازل شده (4) وبه تواتر ثابت شده است.