مراعات حقوق دوستان

زندگي اجتماعي انسان جدا از ديگران نيست يقيناً هر انساني از جمله نوجوانان و جوانان با عده‌اي به عنوان رفيق و دوست يا آشنا و فاميل ارتباط دارند. ارتباط جوانان با همنوعان خويش بيش از ديگران است و بر پدر و مربيان جامعه است كه به آنها بياموزند كه حقوق دوستان و آشنايان را مراعات نمايند. امام علي (ع) در همين راستا به فرزندش مي‌فرمايد: «چون برادرديني ات از تو جدا شود، تو پيوند دوستي را برقرار كن. و اگر روي برگرداند تو مهرباني كن، چون بخل ورزد تو بخشنده باش، هنگامي‌كه دوري مي‌گزيند تو نزديك شو و چون سخت مي‌گيرد، تو آسان گير و به هنگام گناهش عذر او را بپذير، چنان كه گويا بنده او مي‌باشي و او صاحب نعمت تو مي‌باشد، مبادا دستورات ياد شده را با غيردوستانت انجام دهي، يا با انسان هايي كه سزاوار آن نيستند بجا آوري، دشمن دوست خود را دوست مگير تا با دوستت دشمني نكرده باشي، در پند دادن دوست بكوش، خوب باشد يا بد، و خشم را فرو خور كه من جرعه اي شيرين تر از آن ننوشيدم و پاياني گواراتر از آن نديدم. با آن كس كه با تو درشتي كرده نرم باش كه اميد است به زودي در برابر تو نرم شود... اگر خواستي از برادرت جدا شوي، جايي براي دوستي باقي گذار، تا اگر روزي خواست به سوي تو بازگردد بتواند، كسي كه به تو گمان نيك برده او را تصديق كن، و هرگز حق برادرت را به اعتماد دوستي كه با او داري ضايع نكن، زيرا آن كس كه حقش را ضايع مي‌كني با تو برادر نخواهد بود؛ ... و به كسي كه به تو علاقه اي ندارد دل مبند، مبادا برادرت براي قطع پيوند دوستي، دليلي محكم تر از برقراري پيوند با تو داشته باشد، يا در بدي كردن، بهانه‌اي قوي‌تر از نيكي كردن تو بياورد، ستمكاري كسي كه به تو ستم مي‌كند در ديده‌ات بزرگ جلوه نكند، چه او به زبان خود و سود تو كوشش دارد و سزاي آن كس كه تو را شاد مي‌كند بدي كردن نيست.» اگر اوصاف ياد شده در جواني يا نوجواني با تلاش پدر به عنوان يك تربيت اخلاقي ريشه‌دار به وجود ‌آيد، آينده خوب و روشني را براي زندگي اجتماعي او رقم مي‌زند. براي برجسته کردن اهميت اين مسأله حضرت در ادامه با تذكر برخي نشانه هاي دوستان خوب به اين نكته توجه مي‌كند كه نداشتن دوستان خوب نشانه ضعف انسان است: «يار و همنشين چونان خويشاوندان است، دوست (خوب) آن است كه در نهان آيين دوستي را مراعات كند، هواپرستي همانند كوري است، چه بسا دور كه از بستگان نزديك تر است. و چه بسا نزديك كه از دور دورتر است، «و الغريب من لم يكن له حبيب؛ (غريب آن نيست كه از وطن خويش دورباشد) غريب كسي است كه دوستي نداشته باشد.»