عیوب خود را درمان کنیم

برای برطرف کردن عیب ها و نواقص فکری و اخلاقی و رفتاری و فرهنگی که موجب می شود، مورد بی مهری و تنفر دیگران واقع شویم و زندگی ما با تلخی و ناکامی دست به گریبان گردد، راه های تجربه شده و مفیدی به نظر می‌رسد که با استفاده از احادیث اسلامی و نظریه دانشمندان، آن را با دقت مورد مطالعه قرار می دهیم. الف:باید توجه داشته باشیم که به قول جان لاک :«در مدرسه بزرگ طبیعت، ما سر و پا در جهل و بی خبری فرو رفته‌ایم و از اسرار وجود، چیزی نمی دانیم» معلومات ما چون قطر دایره است و مجهولات ما چون محیط آن، هر چه قطر دایره را بزرگتر کنیم، محیط چند برابر بزرگ تر می شود، شاید در آینده فرزندان ما بتوانند بیشتر از ما، در این راه پیش بروند و از اسرار کائنات،حقایق تازه ای کشف کنند، ولی باید اعتراف کنیم که در این خصوص چیزی نمی‌دانیم. بنابراین، شرط نخست در رفع معایب و خودسازی، اعتراف و اعتقاد به ناآگاهی و دانایی‌های اندک ما در اسرار پهناور جهان هستی و تصمیم‌گیری جدی برای رفع آنهاست. ب:برای رفع معایب و در نتیجه خودسازی، باید به «درون خویش فرو رویم» و این سخن عمیق «آندره ژید» نویسنده مشهور فرانسوی و برنده «جایزه ادبی نوبل» 1945 میلادی را به خاطر بسپاریم که گفته است:«نیروی حیرت انگیزی در ذات انسان نهفته است، پیوسته تکرار کن:همه چیز، به خودم بستگی دارد.» درد و درمان ما، در وجود خود ما قرار دارد،باید نقاط مثبت را شناخته و تقویت کنیم و نیز معایب و نقاط ضعف را شناخته، به تدریج ریشه‌کن گردانیم. ج: باید انتقادپذیر بود و برای پیشرفت در زندگی به انتقادات سازنده توجه کرد. «دیل کارنگی» نوشته است:«آدم های ضعیف النفس از انتقاد می‌هراسند و وحشتناک می‌شوند، ولی مردم دانا به انتقاد و خرده گیری دیگران رغبت نشان می‌دهند و از آنها نکته ها می آموزند… آیا شما فقط درس زندگی را از کسانی آموخته اید که از شما تعریف کرده؛ محبت نموده و مطیع نظر شما بوده اند؟ د:مراقبه و محاسبه، برای رفع تدریجی معایب و کاستی ها، یکی دیگر از راه های بسیار لازم و مؤثر است. امام علی (ع) قرن ها پیش فرموده:«علی العاقل أن یحصی علی نفسه مساویها فی الدین و الرّأی و الأخلاق و الأدب، فیجمع ذلک فی صدره، أو فی کتاب و یعمل فی إزالتها».بر شخص عاقل لازم است که بدی ها و عیب‌های خویش را در امر دین، فکر و اندیشه و اخلاق و ادب شمارش(و محاسبه) کند و آنها را در سینه خود، یا در صفحه کاغذی یادداشت نماید و برای برطرف کردن آنها (به تدریج) اقدام نماید.

عجله و شتاب شایسته و ناشایست

عجله یا شتاب مورد نكوهش اکثر بزرگان قرار گرفته، اما به طور مطلق كاری مذموم نیست و در پاره ای از تصمیمات و کارها شتاب نه تنها زیانبار نیست، بلكه ستایش شده و لازم هم است. شتابزدگی در زندگی یا عجله در انجام كارها، حالتی است كه به مجرد خطور امری در ذهن، بی درنگ و بدون تامل نسبت به آن اقدام كنیم و با شتاب آن را انجام دهیم. این حالت جلوه ای از ضعف و كوچكی نفس و از درهای ورود شیطان به دل‌های انسان است كه بسیاری از افراد را به هلاكت رسانده است. حضرت علی(ع) درباره عواقب عجله می‌فرماید: بر تو باد دوری از عجله و شتابزدگی كه این حالت، بیرق همیشه برافراشته و نماد تمام نمای فرصت سوزی، از دست دادن كارها و پشیمانی نسبت به فرصت هاست(1). در مقابل عجله و شتابزدگی، تفریط یا كندروی وجود دارد، یعنی توقف، كسالت، بی حالی و تنبلی كه هیچ عملی را در موقع مناسب انجام نمی‌دهیم و پس از اتلاف زمان‌های مناسب انجام كار،تنها به افسوس و حسرت رو می‌كنیم و با ای كاش‌های خود، اندوه خویش را نمایان می‌سازیم.حالت تعادل یا رهایی از افراط عجله وشتاب و تفریط كندی و توقف حلم یا وقار است. یعنی اطمینان نفس و سكون در گفتار، كردار و حركات و انجام هر كاری به هنگام و همسو با فكر و تدبیر با دقت و سنجیدگی. پیامبر خدا (ص) در سخنی زیبا می‌فرماید: تامل، احتیاط و سنجیده عمل كردن از خداست و عجله از شیطان(2). درباره شتاب و عجله به خوبی می‌توان دریافت افراد عجول، كم حوصله و بی تامل كه ظرفیت نگاه به آینده گفتار و رفتار خویش را ندارند و همیشه و هرگاه با پشیمانی یا شرمندگی بی حاصل رو به رو می‌شوند، هرگز عیارهای رفاقت و دوستی، وصلت و خویشی یا محرم بودن اسرار زندگی انسان را ندارند و باید به گونه ای لطیف و ملیح با آنان برخورد كرد و بی هیچ واكنشی از آنها جدا شد.آیا هر عجله و شتابی نكوهش شده و ندامت و پشیمانی یا دوباره كاری و كم خردی از آثار آن است؟ اگر امر خیر و خداپسند یا عمل مفید و مثبتی بود باز هم باید با تانی و تامل بی هیچ شتابی نسبت به آن اقدام كرد؟ شیوه پیشوایان معصوم و بندگان برگزیده خدا در این باره چگونه بوده است؟ در پاسخ به این سولات می‌توان به كلام امیرمومنان حضرت علی(ع) متوسل شد که می‌فرماید: تامل و دوری از شتابزدگی بهتر از عجله و سرعت در تصمیم است، مگر در فرصت‌های انجام كار‌های خیر. هر صبح و شام چندین بار عبارت «شتاب كنید» موذن به گوشمان می‌رسد كه ندا می‌دهد: بشتابید به سوی رستگاری، بشتابید به سوی بهترین كارها نماز، اجابت این دعوت چنان ارزشمند و ماندگار است كه در روز قیامت آنان كه در پاسخگویی به دعوت خدا در نماز شتاب داشتند، كسانی هستند كه با لطف به آنها ندا می‌دهند و مورد رحمت و مرحمت الهی قرار می‌گیرند.نمونه ای از شتاب ستایش شده را هر روز صبح در دعای فرج حضرت مهدی (ع) بر زبان جاری می‌كنیم و از خداوند بلندمرتبه می‌خواهیم در فرج شریف آن حضرت تعجیل فرماید.در حدیثی آمده است: شتاب در هر كاری از شیطان است مگر در پنج چیز كه شتاب در آنها از سنت رسول اكرم (ص) است: طعام دادن به مهمان، برداشتن میت، شوهر دادن دختر دوشیزه، ادای دین و توبه از گناهان (3).