کلنل سیاح خان؛ بازیگر 2 کودتا!

کاظم خان سیاح، فرزند رضا، در سال 1274هـ.ش، در تهران متولد شد؛ تحصیلات عالی خود را در مدرسه نظام قسطنطنیه، با درجه افسری توپخانه، به پایان برد؛ سپس به ارتش عثمانی پیوست. با شروع جنگ جهانی اول و نقض بی‌طرفی ایران در جنگ، توسط متفقین، قشون عثمانی با عنوان حمایت از ایران، وارد آذربایجان شد. به گزارش پایگاه مؤسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران، کاظم خان نیز با درجه «یاوری»، این قشون را همراهی می‌کرد. با پیشروی متفقین در جبهه ‌ها، عثمانی ناچار به عقب‌نشینی شد و شکست را پذیرفت. در این زمان، یاورکاظم خان، فرمانده دسته‌ای از قشون عثمانی در بین‌النهرین بود که توسط قوای انگلیس دستگیر و به هندوستان فرستاده و در آن جا محاکمه شد. دادگاه، ابتدا برای او حکم اعدام در نظر گرفت، ولی حکم تغییر کرد و پس از مدتی، با وساطت سیدضیاءالدین طباطبایی آزاد شد. دوستی سیدضیاءالدین با کاظم خان، به زمانی برمی‌گشت که دکتر سهراب خان، برادر کاظم خان که یکی از یاران یپرم(رئیس نظمیه در دوره مشروطه) بود و در جنگ با سالارالدوله به همراه یپرم کشته شد، برادران خود، علی و کاظم را در عثمانی به سیدضیاء سپرد. سید ضیاء، با خانواده سیاح رفت و آمد داشت و زمانی که از هم شیره کاظم خان خبر دستگیری او را شنید، نزد سیدضیاء رفت و او، وسایل آزادی کاظم خان را فراهم کرد. کاظم خان پس از آزادی به تهران بازگشت و با کمک سیدضیاءالدین طباطبایی، به استخدام ژاندارمری درآمد. در سال 1298 با تعدادی از افسران ژاندارمری، مأمور دستگیری ماشاءا... خان کاشی شد و این امر با موفقیت انجام پذیرفت. در پاییز همان سال، به همراه هیئتی که سرپرستی آن را سیدضیاءالدین طباطبایی برعهده داشت، با عنوان آتاشه نظامی راهی قفقاز شد. با برکناری استاروسلسکی از فرماندهی قزاقخانه، کاظم خان سیاح یکی از افسران ژاندارمری بود که مأمور تربیت نیروی قزاق مستقر در قزوین شد؛ وظیفه این افسران، تعلیم قزاق‌ها و آشنا کردن آن ها با اصول نظام مدرن بود و در جریان کودتا، این دو نیرو با هماهنگی کامل در به انجام رساندن آن، با یکدیگر همکاری کردند. به این ترتیب، کاظم خان سیاح یکی از دست اندرکاران کودتای 1299 شد. زمانی که نیروی قزاق به فرماندهی رضاخان میرپنج از قزوین عازم تهران بود او ریاست ستاد ستون را برعهده داشت. پس از فتح تهران در 4 اسفندماه، رضاخان اعلامیه‌ای در 9 ماده صادر کرد که در آخرین ماده آن، کاظم خان سیاح را به سمت کماندانی (فرماندار نظامی) تهران انتخاب کرد و همچنین، از درجه سروانی به سرهنگی (کلنل) ارتقا داد؛ در این سمت بود که نظمیه را خلع سلاح و عده‌ای از رجال کشور را، به دستور سیدضیاء، دستگیر و زندانی کرد. در ششم فروردین ماه سال 1300، کاظم‌خان به ریاست رژیمان نمره یک ژاندارمری یوسف‌آباد منصوب و در 27 اردیبهشت ماه، از طرف وزیر جنگ، رضاخان، به ریاست ارکان حرب (ستاد ارتش) برگزیده شد. کلنل کاظم خان سیاح، در خرداد ماه سال 1300، پس از عزل سید ضیاءالدین طباطبایی، به همراه او از راه عراق به برلین رفت و مدت‌ها در آن جا زندگی کرد. او در جریان ملی شدن صنعت نفت، فعالیت خود را در جبهه مخالفان دکتر مصدق آغاز کرد و کمیته مخفی به نام «سیاح» تشکیل داد که اطلاعات چندان دقیقی از آن در دست نیست. کلنل کاظم خان سیاح در سال 1349 بر اثر بیماری درگذشت.

روزنامه خراسان

تاریخ: چهارشنبه 12 مهر ماه 1396