احساس ارزشمند بودن

عزت نفس، عبارت است از احساس ارزشمند بودن. این حس از مجموع افكار، احساس‌ها عواطف و تجربه‌هاى ما در طول زندگى ناشى مى‌شود. همه افراد، صرف نظر از سن، جنسیت، زمینه فرهنگى، جهت و نوع كارى كه در زندگى دارند، نیازمند عزت نفس هستند. عزت نفس بر همه سطوح زندگى انسان اثر مى‌گذارد. بررسى‌هاى گوناگون روان شناسى، حاكى از آن است كه چنانچه نیاز به عزت نفس ارضا نشود، به ویژه در جوانان، نیازهاى گسترده ترى نظیر نیاز به خلاقیت و ابتكار، پیشرفت و یا درك استعداد بالقوه محدود مى‌ماند. بر اساس این نیاز اساسی انسان به رشد این استعداد در انسان امام علی (ع) دو عامل را در جهت تقویت عزت نفس دخیل می‌دانند: یکی ایمان بر خدا و تکیه بر قدرت و توان او و پناه جستن به او می‌باشد. ایمان به خدا به انسان انگیزه و توانی می‌دهد که می‌تواند در برابر هر نوع تهاجم و ناملایمات چون کوه ایستادگی کند. فشارهای روحی و روانی در برابر سدّ عظیم ایمان به خدا می‌شکند و ناملایمات اجتماعی توان ایستادگی در برابر آن را پیدا نمی‌کند، سختی‌های زندگی و ناگواری‌های آن قابل تحمّل می‌شود و آرامش و سکون بر جان و دل انسان سایه می‌افکند. امام‌ هادی (ع) جایگاه کرامت انسان را تا جایی مهم می‌شمارند که می‌فرماید: همانا خدای تبارک و تعالی همه چیز را به مؤمن تفویض کرده، جز خوار کردنش. عامل دیگری که در استمرار عزّت نفس در زندگی انسان مؤثر است تقوا می‌باشد. در دیدگاه امام علی (ع) تقوا موجب می‌شود که انسان به زندگی خوش دست یابد. خوشی و ناخوشی زندگی انسان تا حدود زیادی به چگونگی نگرش انسان به زندگی وابسته است. انسان متقّی چون بر قدرت لایزال الهی پایه‌های زندگی‌اش را می‌سازد از قدرت روحی بالایی برخوردار است و به همین دلیل با خوش‌بینی بیشتری به زندگی نگاه می‌کند. دست یافتن به احساس رضایت و خوشی در زندگی موجب کرامت و عزت نفس می‌گردد. انسان‌های خرسند از زندگی، هیچ گاه به سوی خواری سوق داده نمی‌شوند. این گروه از آدمیان در شرایط سخت زندگی هم با توجّه به بینش رضایت‌دار به زندگی نگاه می‌کنند، زیرا احساس خواری زاییده احساس نیاز است و انسان باتقوا هیچ احساس نیازی به غیر خدا ندارد و در نتیجه احساس عزت می‌کند. امام علی (ع) تأکید می‌کردند که مراقب کرامت و عزت نفس خود باشید تا مبادا در حاجت‌خواهی از دیگران عزت نفس شما از بین برود، چنان‌ که فرموده است حاجت‌هایتان را با عزت نفس بخواهید.به این معنا که حتی الامکان از دیگران مسألت مدارید تا عزت نفستان به خطر نیفتد، امّا از دیگر سو می‌آموزد که هرگاه کسی از تو چیزی خواست با توجّه و عنایت تمام حاجت او را برآور و مراقب کرامت او باش.