پرسش و پاسخ:‌ فلسفه آزمون الهی

پرسش: چرا خداوند با وجود آگاهي از اينکه انسان چگونه عمل مي کند، او را مورد ابتلا و آزمايش قرار مي دهد؟

پاسخ: غرض اصلي در امتحان الهي اين است كه استعدادهاي وجودي انسان، به خصوص استعدادهاي الهي او رشد كنند؛ لذا گاه خداوند متعال با امتحاني بنده خود را متوجّه ضعف خود مي كند تا خودش آن ضعف را جبران كند؛ و گاه او را امتحان مي كند امّا نه براي متوجّه نمودن او، بلكه براي اينكه خود آن امتحان باعث رشد وجودي شخص مي شود. خداوند متعال مي داند كه مومنين و انبياء(ع) در برابر امتحانات او اعتراضي نخواهند کرد ولي باز آنها را امتحان مي كند؛ چرا كه با اين امتحان ها درجه وجودي آنها بالامي رود. لذا امتحان خدا همواره از سر لطف است؛ لكن موضع گيري منفي يك شخص در برابر امتحان الهي، باعث مي شود كه آن امتحان، زمينه سقوط او را فراهم كند. مثل كسي كه اگر در امتحان مدرسه شركت كرده و قبول شود، به كلاس بالاتر راه پيدا مي كند؛ ولي اگر در امتحان حاضر نشود يا سر جلسه امتحان، سوالات را عمداً پاسخ ندهد يا آمادگي قبلي براي امتحان را فراهم نكرده باشد، در آن صورت همان امتحان براي او سبب سقوط خواهد بود.

اگر كسي ضعف هاي معنوي خود را دانسته و خود اقدام به برطرف نمودن آنها كرد، روشن است كه براي برطرف شدن آن ضعف ها مورد امتحان قرار نخواهد گرفت؛ چون ضعفي نيست كه برطرف شود؛ ولي براي تثبيت آن كمال حاصل شده، ممكن است مورد امتحان قرارگيرد؛ همچنين خود همان درجه حاصل شده ممكن است محملي براي يك امتحان ديگر شود تا شخص، به درجه اي بالاتر نيز ترقّي كند. اساساً بايد دانست كه دنيا دار امتحان است؛ و امتحان الهي مثل امتحان هاي دنيوي سر ترم نيست؛ لحظه لحظه زندگي، امتحان است، خوردن انسان، خوابيدن او، سخن گفتنش، بادي كه مي وزد، باراني كه مي بارد، خكسالي ها، ارزاني ها، گراني ها، سلامتي و مريضي، خوش قيافه بودن و بدقيافه بودن، مرد بودن و زن بودن و ... همه ابزار امتحان خدا هستند. لذا آدمي تا زمان وارد شدن به عالم برزخ، حتّي يك ثانيه هم از امتحان خدا فارغ نيست. لكن براي اينكه انسان اوّلاً بودن خود در جلسه امتحان الهي را فراموش نكند و ثانياً در مسير تكامل مداوم، جهش هاي تكاملي نيز داشته باشد، گاه امتحان هاي بزرگي نيز از او گرفته مي شود.

بنابراين، همان گونه كه مرگ عزيزان، فقر، مريضي، نقص عضو و امثال اين امور، امتحان خدا هستند، زنده بودن عزيزان، ثروت، سلامتي، داشتن اعضاي سالم و امثال آنها نيز امتحان الهي اند. و چه بسا كساني كه در امتحانات قسم دوم مردود مي شوند تعدادشان بيشتر از كساني باشد كه در امتحانات قسم اوّل مردود مي شوند. در امتحانات قسم اوّل بسياري از افراد متوجّه خدا شده و از او مدد مي جويند ولي در قسم دوم كمتر كسي هست كه خدا را ياد كرده و شكر نعمت او كند. لذا خداوند متعال مي فرمايد: «وَ قَليلٌ مِنْ عِبادِيَ الشَّكُورُ. و عدّه كمي از بندگان من شكرگزارند» (سبا 13) و فرمود: «و او همان كسي است كه شب و روز را جانشين يكديگر قرار داد براي كسي كه بخواهد متذكّر شود يا شكرگزاري كند» (الفرقان 62) واقعاً چند نفر در عالم وجود دارد كه خدا را به خاطر آفريدن شب و روز و خورشيد و ماه شكر كند؟ يا هر بار كه والدين خود را مي بيند خدا را ياد كرده و شكر گزار او باشد؟ در حالي كه همه اينها نعمت خدا هستند و وظيفه آدمي اين است كه در برابر نعمت، شكر گزار باشد.

روزنامه كيهان، شماره 21146 به تاريخ 10/6/94، صفحه 8 (معارف)