تصوف در مسیحیت

از نکات بسیار قابل توجه که در تأیید و تأثیر و نفوذ آداب رهبانیت در ظهور مسلک و مرام صوفیه اهمیت فراوان دارد این که، عده‌ای از سران و مشایخ صوفیه درخانواده‌هایی مسیحی تربیت یافته بودند و برخی از آنان تا اواخر عمر نیز در مراکز رهبانیت به سر می‌بردند. چنانچه جنید، معروف به بغدادی که او را سیدالطائفه و لسان القوم و طاووس العلماء و سلطان المحققین خوانند اصلاً ایرانی و اهل نهاوند بوده است و از پدر و مادر مسیحی متولد شده و اهمیت مقام جنید در بین صوفیه و تأثیر آرای او بحدی است که شیخ عطار درباره او می‌نویسد. به پیران ما اقتدا کنید و از ایشان متابعت نمائید و تسلیم آنها شوید. اول حارث محاسبی. دوم جنید بغدادی. سوم رویم. چهارم ابن عطا. پنجم عمر بن عثمان مکی. زیرا ایشان جمع کردند میان علم و حقیقت و میان طریقت و شریعت.[1]همچنین ذالنون مصری و ابوهاشم دارانی و ابوهاشم صوفی (کوفی) در شام زندگی می‌کردند و نیز ابراهیم ادهم در شام زندگی می کردند و ایشان در آنجا از دار دنیا رفته‌اند و این درحالی است که می‌دانیم عراق و شام و مصر از مراکز مهم رهبانیت و مسیحیت بوده است.

می‌توان گفت بخاطر این که تصوف در شام و سوریه رواج بسیار داشت و صوفیان غالباً‌ با نسطوریها که یک فرقه از فرق نصارا بوده‌اند؛ ارتباط نزدیک داشتند کم کم عقائد مسیحیت وارد این فرقه شده و در آن شکل گرفته و رنگ و لعاب اسلامی خورده است.

مسأله غسل اسلام گنابادی ها از مسائلی است که ظاهراً از مسیحیت گرفته شده است و آن این است که طالب زمانی که می‌خواهد تشرف پیدا کند و رسماً صوفی شود باید غسلی را انجام دهد که به آن غسل اسلام گفته می‌شود و ظاهراً این غسل، شبیه به غسل تعمید مسیحیان است که کسی بخواهد داخل مسیحیت شود باید غسل تعمید را به جای آورد.

که غسل تعمید از کلمه یونانی baptizo گرفته شده است که در لغت به معنای شستشوی کامل و مستغرق ساختن جسمی درون یک مایع است ولی در اصطلاح از تعمید به عنوان شستن گناهان یاد می‌شود. در انجیل می‌خوانیم:

حال منتظر چه هستی برخیز و تعمید بگیر و نام او را خوانده از گناهانت پاک شو.[2] و می‌توان گفت دو چیز دیگری که ظاهراً تا مقدار زیادی تحت تأثیر مسیحیت در زهاد و پیشروان تصوف پیدا شده است، ذکر است که در تصوف اصل اولی می‌باشد. در اسلام اصولی است و اصل اولی در اعمال نماز است که روایاتی در این باره وارد شده است که جمع آنها این می‌شود که: نماز ستون دین است هر کس آن را ترک کند دینش را منهدم ساخته است. [3] و روایت دیگر که فرمود: اولین چیزی که در روز قیامت از انسان پرسیده می‌شود، نماز است اگر قبول شد بقیه اعمال نیز قبول است و اگر رد شد، بقیه اعمال نیز رد می‌شود.[4]

ولی اصل اولی در تصوف ذکر است. همانند رهبانیت مسیحیت که ذکر بر همه چیز مقدم است و این ذکر بر دو قسم جلی و خفی تقسیم می‌شود که اینجا جای صحبت از آن نیست.

در انتها نیز کلامی درزمینه عرفان و تصوف را یادآور می‌شویم: لازم است بگوئیم که اصول طریقه رهبانیت عبارت‌اند از، تجرد، فقر و عزلت.[5]و نیز در مورد تأثیر رهبانیت در تصوف اسلامی همان طور که بیان شد قبل از ظهور اسلام درمصر و سوریه و عراق و حتی عربستان انتشار داشته و عرب‌های قبل از اسلام تا اندازه ‌ای با آن آشنا بوده‌اند حتی بعد از اسلام نیز عده‌ای از آن طریقه‌ پیروی می‌کرده‌اند که مورد انتقاد قرار می‌گرفته‌اند و پس از انتشار اسلام درسوریه و عراق و خصوصاً‌ مصر، رهبانیت به شمار می‌رفت این آشنائی بیشتر شده و در تصوف اسلامی تأثیر شایان نموده و آن را از صورت اصلی واسلامی خارج ساخت. [6]

پس بوضوح می‌بینیم تأثیر مسیحیت در افکار متصوفه امری مسلم و غیر قابل انکار می‌باشد.