ثواب الاعمال و عقاب الاعمال

کتاب ثواب الاعمال شامل 778 حدیث مى باشد که در ضمن 391 عنوان و کتاب عقاب الاعمال نیز شامل 331 حدیث است که در ضمن 131 عنوان تنظیم شده است. این کتاب شامل موضوعاتى مانند: ثواب گفتن لا اله الاّ اللّه، رفتن به مسجد، تفکّر، ثواب جهاد در راه خدا، زیارت پیامبر و ائمه، حفظ قرآن، توبه، عمل، علم، شاد کردن دل برادر مى باشد.

کتاب عقاب الاعمال نیز شامل موضوعاتى نظیر: مجازات کسى که در انجام فرامین الهى سستى مى کند، قسم دروغ، زکات ندادن، اذیت مؤمن، قطع رحم، حاکم ستمگر، مجازات ترک امر به معروف و نهى از منکر مى باشد.

ویژگیهاى کتاب

1. این کتاب در ترغیب مردم به کسب فضایل اخلاقى و انجام واجبات و مستحبات و فرو نهادن محرّمات و مکروهات نقش بسزایى دارد و هر مسلمانى با خواندن آن، یک نوع شیفتگى نسبت به وظایف اسلامى در خود احساس مى کند و شور و حال خاصى براى عمل گرایى در خود مى یابد و همین ویژگى براى ارزنده بودن یک کتاب و موفقیت نویسنده آن کفایت مى کند؛

2. ذکر ثواب و پاداش براى تشویق مردم به انجام دادن واجبات و مستحبات است. البته این روش، شیوه اى قرآنى مى باشد که خود خداوند متعال در قرآن آن را در پیش گرفته و نعمتهاى بى شمارى براى اعمال نیک انسان ذکر کرده است. در روایات نیز این شیوه دنبال شده است؛

3. کتاب مذکور با کنار هم قرار دادن احادیث یک موضوع، به پیدایش درک درستى از فضاى آن موضوع در ذهن مبلّغ کمک مى کند؛

4. کنار هم قرار گرفتن احادیث یک موضوع و تفاوت بین ثوابهاى ذکرشده در آنها، مبلّغ را بر آن مى دارد تا با دقت بیش تر به ریزه کاریهاى این احادیث بپردازد. این کار در اکثر اوقات ما را به برداشتهاى نویى از احادیث رهنمون مى کند. از جمله اینکه برخى از آثار ذکرشده مربوط به ذات عمل است و هر کس آن را انجام دهد، به آن ثواب مى رسد؛ امّا برخى از ثوابها مربوط به نیّت عمل است. مثلاً در مورد گرفتن ناخن در روایت وارد شده است که هر کس ناخنش را در روز پنجشنبه و جمعه بگیرد، از جذام و پیسى دور مى ماند و در حدیث دیگرى از همین باب آمده است که هر کس موقع انجام دادن این عمل، ذکر «بِسْمِ اللّه ِ وَ بِاللّه ِ وَ عَلى مِلَّةِ رَسُولِ اللّه ِ» را بگوید، خداوند به عدد هر ریزه ناخن، ثواب آزاد کردن بنده اى را براى او مى نویسد؛

5. برخى از مردم با شنیدن بعضى از ثوابهاى ذکر شده در احادیث، دست به انکار آن مى زنند. متنوّع بودن ثوابهاى ذکرشده براى اکثر اعمال باعث مى شود تا مبلّغ متناسب با سطح معرفت مخاطبینش از بین ثوابهاى ذکرشده در این احادیث، برخى از آنها را بیان کند. این کار مانع از آن مى شود که گروهى منکر ثوابهاى مطرح شده براى این اعمال بشوند؛

6. این کتاب منبع خوبى براى مبلّغان دینى در زمینه بیان اعمال مربوط به هر روز و مناسبتها است؛

بررسى سندى کتاب

به لحاظ سندى، اصولاً در احادیثى که متضمّن ثوابهایى براى اعمال مستحبى است، همین که ندانیم آن روایت ساختگى است، مى توانیم به امید رسیدن به ثواب، به آن روایت عمل کنیم؛ همان گونه که در روایات «مَنْ بَلَغَ» به این مطلب تصریح شده است. از جمله این روایات مى توان به روایت متواترى که در صفحه 283 همین کتاب نیز آمده اشاره کرد. امام صادق علیه السلام در این حدیث مى فرمایند: «مَنْ بَلَغَهُ شَیْءٌ مِنَ الثَّوَابِ عَلَى شَیْءٍ مِنْ خَیْرٍ فَعَمِلَهُ کَانَ لَهُ أَجْرُ ذَلِکَ وَ إِنْ کَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله علیه و آله لَمْ یَقُلْه؛ کسى که بشنود کار خوبى فلان مقدار ثواب دارد و آن کار را انجام دهد، ثواب آن کار از آن او خواهد بود؛ گرچه رسول خدا نیز آن را نگفته باشد.»

منبع:فرهیختگان تمدن شیعه