دانشنامه پژوهه بزرگترین بانک مقالات علوم انسانی و اسلامی

سرمقاله

سرمقاله
سرمقاله
سرمقاله

جوامع انساني به طول تاريخ و به مقتضاي جريان و سريان معنويت، همواره شاهد ظهور برخي نحله‌هاي جديد معنوي بوده‌اند. لیكن در دو قرن اخير حادثه ی عظيمي رخ داده است؛ گسترش موج بين‌المللي معنويت‌زايي كه طي آن، اقبال مردم به ابداء، گزينش و التقاط معنوي فراگير شده است. طي اين فرآيند، جنبش‌هاي اجتماعي زيادي در جهان پديد آمدند و با توجه بي‌سابقه ی مردم مواجه شدند. بنابراين با آن¬كه فرقه‌گرايي قدمتی طولاني دارد، اما «جنبش‌هاي نوپديد ديني» با ويژگي‌هاي منحصر به فرد و بي‌سابقه‌ طي دو قرن اخير پديد آمده‌اند. مراد از جنبش‌هاي نوپديد ديني، انواع جهش‌هاي مبتنی بر قرائت مدرن از پاره‌ای تعالیم و آموزه‌های معنوی است كه از دهه‌ي 1800 میلادی داعیه‌ی ایده ی معنوی جدید و آسانی در به سعادت رساندن انسان معاصر را دارند.

در باب «موج معنويت‌زایی جهاني» سخن گفتيم، اين عبارت يكي از كليدي‌ترين واژگان پژوهش درباره ی جنبش‌های نوپدید دینی است كه براي تبيين آن نیازمند توضیحاتی در دو جغرافياي غرب و شرق هستيم.

‌

مغرب زمين بعد از گذر از رنسانس همواره شاهد وقايع جديد ديني – معنوي بوده است؛ از زمان مارتين لوتر و شكل‌گيري پروتستانيسم گرفته تا دهه‌هاي اخير كه با سير جديدي از معنويت‌گرايي مواجه شده است.

معنويت‌گرايي جديدي كه به اعتقاد بسياري غرب را وارد مرحله ی نويني از تجربه ی ديني – معنويي كرده و پيامدهاي مثبت و منفي بسياري را با خود همراه ساخته است. هماني كه از جنگ جهاني دوم، به ويژه در دهه‌هاي 1960 و 1970 ميلادي به شكل گسترده‌اي امريكا و اروپا را فراگرفت،

نحله‌هايي كه معمولاً بحث ‌برانگيز بوده و توجه بسياري از رسانه‌هاي عمومی و محافل علمی را به خود جلب كرده‌‌ است. كليساي وحدت‌، فرزندان خدا، ساينتولوژي، جامعه ی بين‌المللي براي آگاهي كريشنا، مراقبه ی متعالي و شهود یهوه، تئوسوفی و ... از جمله جنبش‌هاي نوپديدي بودند كه به سرعت مشهور شدند. از طرف ديگر، مشرق زمين شاهد ورود مؤثر مؤلفه‌هاي مدرنيته در اوايل دهه ی 1800 ميلادي بود. مدرنيته كه بر ساحت‌هاي گوناگون جوامع سنتي تأثير مي‌گذاشت، در حوزه¬ی دين و معنويت موجب ايجاد سؤالات و شبهات جديدي شد كه به تدريج نوع پاسخ مبلغان روشنفكر به اين گونه سؤالات، ايدئولوژي‌هاي پراكنده‌ را دامن زد، سپس نگرش‌هاي جديد معنويي متأثر از سنت و مدرنيته پديد آمد و چنين نگرش‌هايي در غالب گروه‌ها و محافل متفاوت بسط ‌يافت و اكنون برخی از اين محافل و نحله‌ها با عنوان «جنبش‌ نوپديد ديني» به كار خود ادامه داده و در بسياري از كشورهاي جهان پراكنده شده‌اند.

در این میان، یکی از مسائل مهم و جذاب «رابطه ی جنبش‌های نوپدید دینی و ادیان بزرگ» است. این که به طور کلی، منشأ دین و تفکر دینی چه بوده و روند تکامل دینی چگونه رخ داده است. این که جنبش‌های معنوی تا چه اندازه از تعالیم ادیان بزرگ بهره جسته‌اند و مشخصاً چه تأثیر و تأثراتی از ادیان شرقی بالأخص هندوئیسم داشته‌اند. این که پیشینه ی فرقه‌گرایی در مسیحیت و اسلام چگونه بوده و چه اشتراکات و تفاوت‌هایی با فرقه‌گرایی جدید داشته‌اند و به دیگر سخن، ویژگی‌ها و علل پیدایش جنبش‌های نوپدید دینی چه بوده است. این ها همه پرسش‌هایی است که این شماره از فصل نامه ی مطالعات معنوی، کوششی برای پاسخ به آن ها ست.

سردبیر

این موضوعات را نیز بررسی کنید:

جدیدترین ها در این موضوع

No image

چگونه در مهمانی‌ها رفتار کنیم؟

رعایت آداب مهمانی می‌تواند روابط برادرانه میان مۆمنان را مستحکم‌تر ساخته و در رشد تعالی اجتماع تأثیر بسزایی داشته باشد.
No image

نقش ابراز علاقه و معاشرت درست در اسلام

نسان علاقه دارد كه مورد علاقه و محبت دیگران باشد. اگر آن‏ دوستداران، محبت‏خود را آشكار كنند، محبوب هم به محبان‏ علاقه‏ مند مى‏ شود و این محبت دو جانبه، زندگیها را از صفا و صمیمیت‏ بیشترى برخوردار مى‏سازد. ما اگر بدانیم كه خدا دوستمان دارد، ما هم‏خدا را بیشتر دوست‏خواهیم داشت. اگر بدانیم و بفهمیم كه رسول‏ خدا(ص) و اهل بیت(ع) به ما شیعیان عنایت و محبت دارند و این ‏علاقه را بارها نشان داده و اظهار كرده‏اند، محبت عترت در دل ما بیشترخواهد شد.
No image

اخلاق معاشرت اجتماعی، نمونه ای از سبک زندگی اسلامی

نمونه های بسیاری از سیره ی ائمه ی معصوم علیهم السلام درباره ی تشویق و تحریض مؤمنان به دوستی و برادری با هم، ایجاد پیوند برادری و دوستی بین آنها، اصلاح اختلافات و رفع کدورت ها گزارش شده است.
No image

اخلاق معاشرت و ارتباط با خویشاوندان در اسلام

سنّتِ «صله رحم»، از نیکوترین برنامه های دینی در حیطه معاشرت است. گرچه شکل نوین زندگی و مشغله های زندگیهای امروزی، گاهی فرصت این برنامه را از انسانها گرفته است، ولی حفظ ارزشهای دینی و سنّتهای سودمند و ریشه دار دینی، از عوامل تحکیم رابطه ها در خانواده ها است. بویژه در مناسبتهای ملّی، در اعیاد و وفیات و آغاز سال جدید، فرصت طبیعی و مناسبی برای عمل به این «سنّت دینی» است.
No image

تحلیل یافته‌های الگوی دینی رفتارها در خانواده و نقش رسانه ملی

آنچه از امور فطری در بحث تربیت مورد نظر است و مبنای تربیت مطرح می‌شود، امور فطری در زمینه خواست‌ها و گرایش‌هاست. البته باید توجه داشت آن دسته از خواست‌های فطری مبنای تربیت قرار می‌گیرد که ویژه انسان است و امتیاز او بر حیوان به شمار می‌آید، نه آن بخش از خواست‌ها و گرایش‌ها که میان هر دو مشترک است؛ زیرا در این بخش، انسان مانند حیوان برای شکوفاسازی نیازی به تربیت ندارد.
Powered by TayaCMS