غیرتمندی

قال علي(ع): «من عفّت‏ أطرافه حسنت أوصافه»
حضرت علي(ع) فرمودند: «هركس اعضا و جوارح خويش را از حرام بازدارد، اخلاقش نيكو مي گردد.» (شرح آقا جمال خوانساري بر غررالحكم و دررالكلم، ج‏5، ص432).

عفت

عفت به معنى خوددارى از غلبه مطلق شهوت است، ولى در اخبار و روايات غالباً درخصوص خوددارى از شهوت شكم و فرج به‌كار رفته است كه در فارسى از آن به پاك‌دامنى تعبير مى‏شود.[1] یعنی بازداشتن شکم و دامن از خواسته‌ها و تمایلات حرام و نامشروع، بلکه نسبت به موارد مکروه و شبهه‌ناک از خوردنی‌ها و آشامیدنی‌ها و آمیزش‌های جنسی نیز خودداری شود و بالاتر از این درباره مقدمات و وسایل و موجبات این کارها نیز باید دقت نموده و خودداری کرد؛ مثلاً تحصیل مال از راه حرام، یعنی نه‌تنها مال و غذای حرام را نخورد، بلکه از کسب حرام هم خودداری کند. این حدیث دلالت دارد که ترک حرام از عبادات بلکه از افضل عبادات است و این‌که این دو نوع عفت (عفت شکم و دامن) از افضل عبادات است، چون دشوارترین کارها است.[2]

عفت کلید خوبی‌ها
مردى به ابوجعفر باقر(ع) گفت: طاعت و عبادت من ناچيز است، كمتر ياراى روزه گرفتن دارم، اما اميدوارم كه جز از راه حلال نخورم. ابوجعفر گفت:
در مقام طاعت و بندگى چه تلاشى با ارجتر از نگهدارى شكم و دامن است.[3]
اى كرده سلوك در بيابان طلب
زنهار مكن مفاخرت بهر نسب
چيزى كه به آن فخر توانى كردن
عقل است و حيا و عفت‏ و علم و ادب[4]

عفت معیار غیرت
قال علی(ع):
«دليل غيرةالرّجل عفّته‏»
«دليل غيرت مرد عفت اوست.»

«غيرت» به معنى ننگ داشتن از نقص‌ها و عيب‌هاست و هركس عفیف باشد، غيرت‌مند است.[5]
قدر هر مردى تو هم اندازه دان با همتش صدق او را با مروّت چون دليري عزتش
پارسائيش تو با غيرت بسنج و هوشدار هر كه را عفّت‏ نباشد نيست هرگز غيرتش[6]

عفت زینت فقر
عفت ورزیدن فقیر را از حرص و طمع در آن‌چه که مردم دارای آن هستند باز می‌دارد و باعث می‌شود او در کسب روزی رو به غیرحلال نیاورد؛ بر همین اساس حضرت امیر(ع) می‌فرماید:
«العفاف زينة‌الفقر»
«عفت ورزیدن، زینت فقر است.»[7]
زينت فقر بود عفّت‏ نفس
زيور از بهر غنا شكر خدا است

ارزش عفّت‏
حضرت امیر(ع) درباره‌ ارزش پاک‌دامنی و عفت می‌فرماید:
پاداش مجاهد شهيد در راه خدا، بزرگ‏تر از پاداش عفيف پاك‌دامنى نيست كه قدرت بر گناه دارد و آلوده نمى‏گردد، همانا عفيف پاك‌دامن، فرشته‏اى از فرشته‏هاست.[8]

ورع ثمرة عفاف‏
ورع ثمره و ميوه عفاف است، زیرا عفاف سبب ثبات و زيادت ترس از خداى عزّوجل می‌شود و مخالفت آن باعث زوال و ضعف آن؛ پس آدمى بايد به هيچ وجه راه عصيان به خود ندهد تا خوف حق تعالى در دل او باشد و مانع از شقاوت و بدبختى او شود، و اگر نه، همين كه اين راه به خود داد و يك يا چند عصيان از او صادر شد، خوف حق تعالى از دل او برود و از هر عصيانى بى‏باك شده و مدار او بر عصيان شود و به شقاوت ابدى و بدبختى سرمدى گرفتار شدد، لذا حضرت امیر(ع) ورع را ثمره عفاف می‌داند.[9]

[1]. كلينى، محمدبن يعقوب، مصطفوى، سيد جواد، أصول‌الكافي، ترجمه مصطفوى، 4جلد، كتاب‌فروشى علميه اسلاميه، تهران، چاپ اول، 1369ش، ج‏3، ص125.
[2]. مجلسى، محمدباقربن محمدتقى، موسوى همدانى، ابوالحسن، بحارالأنوار، ترجمه جلد 67 و 68، ترجمه موسوى همدانى، 2جلد، كتاب‌خانه مسجد ولى عصر، تهران، چاپ اول، 1364ش، ج‏2، ص272.
[3]. كلينى، محمدبن يعقوب، بهبودى، محمدباقر، گزيده كافى، 3جلد، مركز انتشارات علمى و فرهنگى، تهران، چاپ اول، 1363ش، ج‏1، ص167.
[4]. ميبدى، حسين‌بن معين‌الدين، زمانى، مصطفى، ديوان أميرالمؤمنين(ع)، 1جلد، دار نداءالإسلام للنشر، قم، چاپ اول، 1411ق، ص70.
[5]. آقا جمال خوانسارى، محمدبن حسين، شرح آقا جمال‌الدين خوانسارى بر غررالحكم و دررالكلم، 7جلد، دانشگاه تهران، تهران، چاپ چهارم، 1366ش، ج‏4، ص8.
[6]. هاشمى خويى، ميرزا حبيب‌الله، حسن‌زاده آملى، حسن و كمره‌اى، محمدباقر، منهاج‌البراعة في شرح نهج‌البلاغة و تكملة منهاج‌البراعة (خوئى)، 21جلد، مكتبةالإسلامية، تهران، چاپ چهارم، 1400ق، ج‏21، ص87.
[7]. همان، ص425.
[8]. شريف‌الرضى، محمدبن حسين، دشتى، محمد، نهج‌البلاغه، ترجمه دشتى، 1جلد، مشهور، ايران، قم، چاپ اول، 1379ش، ص741.
[9]. آقا جمال خوانسارى، محمدبن حسين، شرح آقا جمال‌الدين خوانسارى بر غررالحكم و دررالكلم، 7جلد، دانشگاه تهران، تهران، چاپ چهارم، 1366ش، ج‏1، ص244.