دانشنامه پژوهه بزرگترین بانک مقالات علوم انسانی و اسلامی

قیاس خلف

No image
قیاس خلف

كلمات كليدي : قياس خلف، قياس مستقيم، ابطال نقيض

نویسنده : مهدي افضلي

در تعریف قیاس خلف گفته‌اند:

"قیاسی است مرکب که در آن مطلوب را با ابطال

نقیض آن ثابت کنند".

این قیاس در مقابل قیاس مستقیم/ مباشر قرار دارد که در آن مستقیما بر خود مدعا استدلال اقامه می‌شود. دلیل اعتبار قیاس خلف این است که به قاعده امتناع اجتماع و ارتفاع نقیضین اتکا دارد، اگر یکی از نقیضین اثبات شود، لاجرم دیگری ابطال خواهد شد، اگر یکی ابطال شود آن دیگری اثبات می‌شود. در حقیقت پناه بردن به قیاس خلف به این دلیل است که گاهی به هر دلیلی امکان اقامه استدلال بر خود مطلوب نیست، از راه ابطال نقیض مطلوب،‌ خود آن ثابت می‌شود.

مرکب بودن این گونه قیاس از این جهت است که از دو قیاس تشکیل شده است، یکی استثنایی و دیگری اقترانی. شیوه اقامه این نوع قیاس بدین صورت است که نقیض مطلوب را صادق فرض می‌کنند و آنرا به یکی از مقدمات صادقه ضمیمه می‌کنند،‌ از کنار هم قرار گرفتن‌ آن‌ها نتیجه‌ای که حاصل می‌شود با مقدمه دیگر که آن نیز بالفرض صادق است نمی‌سازد، در نتیجه اثبات می‌شود که مطلوب ثابت است. از باب نمونه:

هر جانداری حساس است

بعضی جانداران انسان نیستند

بعض حساس‌ها انسان نیستند

ادعا این است که نتیجه‌ مذکور صادق است، اگر قضیه "بعضی از حساس‌ها انسان نیستند" صادق نباشد، نقیض آن یعنی "هر حساسی انسان است" صادق خواهد بود، زیرا نقیض سالبه جزئیه موجبه کلیه است. حال قضیه "هر حساسی انسان است"را کبری و صغرای قیاس اصلی را در این جا نیز صغرا قرار می‌دهیم، چنین شکلی به خود خواهد گرفت:

هر جانداری حساس است

هر حساسی انسان است

نتیجه‌ای که از این قیاس حاصل می‌شود یک موجبه کلیه است: "هر جانداری انسان است". ولی چنان‌که ملاحظه می‌شود این نتیجه با یکی از مقدمات اصلی که صدق آن مفروض بود نمی‌سازد، زیرا این نتیجه یک قضیه موجبه کلیه است و موجبه کلیه نقیض سالبه جزئیه است که در قیاس اصلی کبرای چنین بود:"بعضی جانداران انسان نیستند". بدین ترتیب قیاس استثنایی مورد نظر چنین تکمیل می‌شود:

اگر قضیه "بعض حساس‌ها انسان نیستند" صادق نباشد، نقیض آن یعنی "هر حساسی انسان است" صادق خواهد بود، لکن این قضیه صادق نیست، در نتیجه قضیه‌ی بعض حساس‌ها انسان‌اند صادق می‌باشد.

مقاله

نویسنده مهدي افضلي

این موضوعات را نیز بررسی کنید:

جدیدترین ها در این موضوع

No image

چگونه در مهمانی‌ها رفتار کنیم؟

رعایت آداب مهمانی می‌تواند روابط برادرانه میان مۆمنان را مستحکم‌تر ساخته و در رشد تعالی اجتماع تأثیر بسزایی داشته باشد.
No image

نقش ابراز علاقه و معاشرت درست در اسلام

نسان علاقه دارد كه مورد علاقه و محبت دیگران باشد. اگر آن‏ دوستداران، محبت‏خود را آشكار كنند، محبوب هم به محبان‏ علاقه‏ مند مى‏ شود و این محبت دو جانبه، زندگیها را از صفا و صمیمیت‏ بیشترى برخوردار مى‏سازد. ما اگر بدانیم كه خدا دوستمان دارد، ما هم‏خدا را بیشتر دوست‏خواهیم داشت. اگر بدانیم و بفهمیم كه رسول‏ خدا(ص) و اهل بیت(ع) به ما شیعیان عنایت و محبت دارند و این ‏علاقه را بارها نشان داده و اظهار كرده‏اند، محبت عترت در دل ما بیشترخواهد شد.
No image

اخلاق معاشرت اجتماعی، نمونه ای از سبک زندگی اسلامی

نمونه های بسیاری از سیره ی ائمه ی معصوم علیهم السلام درباره ی تشویق و تحریض مؤمنان به دوستی و برادری با هم، ایجاد پیوند برادری و دوستی بین آنها، اصلاح اختلافات و رفع کدورت ها گزارش شده است.
No image

اخلاق معاشرت و ارتباط با خویشاوندان در اسلام

سنّتِ «صله رحم»، از نیکوترین برنامه های دینی در حیطه معاشرت است. گرچه شکل نوین زندگی و مشغله های زندگیهای امروزی، گاهی فرصت این برنامه را از انسانها گرفته است، ولی حفظ ارزشهای دینی و سنّتهای سودمند و ریشه دار دینی، از عوامل تحکیم رابطه ها در خانواده ها است. بویژه در مناسبتهای ملّی، در اعیاد و وفیات و آغاز سال جدید، فرصت طبیعی و مناسبی برای عمل به این «سنّت دینی» است.
No image

تحلیل یافته‌های الگوی دینی رفتارها در خانواده و نقش رسانه ملی

آنچه از امور فطری در بحث تربیت مورد نظر است و مبنای تربیت مطرح می‌شود، امور فطری در زمینه خواست‌ها و گرایش‌هاست. البته باید توجه داشت آن دسته از خواست‌های فطری مبنای تربیت قرار می‌گیرد که ویژه انسان است و امتیاز او بر حیوان به شمار می‌آید، نه آن بخش از خواست‌ها و گرایش‌ها که میان هر دو مشترک است؛ زیرا در این بخش، انسان مانند حیوان برای شکوفاسازی نیازی به تربیت ندارد.
Powered by TayaCMS