پرسش و پاسخ: لذائذ حقيقی

پرسش:لذائذ دنيوی در مقايسه با لذائذ اخروي چگونه است و کدام يک حقيقي است؟

پاسخ:به طور کلي ما دو نوع لذت داريم. لذائذ تخيلي و لذائذ حقيقي. در دنيا همه ما با همين لذائذ سر و کار داريم و از هر دوي آنها بهره مند مي شويم. لذت هاي تخيلي لذت‌هايي هستند که برخلاف لذائذ حقيقي، وجود خارجي نداشته، و صرفاً با خيالات انسان حاصل شده و موجب التذاذ انسان مي گردند. مثلاً کسي که چشم خود را مي بندد و در خيال خود به يک خوراکي ترش فکر مي کند، دلش را به يک لذت خيالي خوش کرده است.

اين خيال، واقعاً لذت دارد و ممکن است که بر اثر آن دهان آن فرد هم آب بيفتد. اما اين خيال ما به ازاي خارجي ندارد و همه اش در عالم خيال است. خواب هم نمونه ديگري از خيالات است که هر کسي آن را تجربه کرده است. مثلاً ممکن است که شما در خواب، از چيزي ناراحت شده و يا لذت ببريد، ولي وقتي از خواب بلند مي شويد، مي بينيد که همه آنچه ديده بوديد، تخيلي بوده است.

لذائذ دنيوي هم در مقايسه با لذائذ اخروي، همين نسبت را دارند، يعني ماديات مانند تخيل است و معنويات، مانند حقيقت و واقعيت. لذت هاي مادي در برابر نعمت هاي بزرگ و خالص اخروي، مانند خيالات هستند، ولي لذت هاي اخروي به گونه اي است که هر کس به آنها برسد مانند کسي است که از خواب بيدار شده و متنعم به نعمت هاي واقعي شده است.

پس چون لذت هاي دنيا در قياس با لذت هاي معنوي و اخروي، خيلي حقير و ناچيز است اين طور تعبير مي شود که لذائذ دنيوي، لذت هاي تخيلي هستند و لذائذ اخروي لذت هاي حقيقي و خالصند. دقيقاً به اين جهت است که لذت هاي دنيوي انسان را اشباع نمي کند. چون اگر حقيقي بود بايد انسان را سير مي کرد، ولي از آنجا که ناقص و ناخالص است، نتيجه‌اش موقت و ناچيز است.

امام علي(ع) در روايتي مي فرمايد: من شما را از دنيا مي ترسانم چرا که دنيا سرايي نيست که کسي حسرت آن را بخورد. دنيا جايي است که با تزيين دادن هاي مظاهر مادي، انسان را وارد وادي تخيلات کرده و او را فريب مي دهد. (بحارالانوار، ج 75، ص 21) زينت به معناي آرايش است. آرايش يعني يک چيز را طوري جلوه دهيم که خلاف حقيقت آن باشد.

يعني حقيقت چيزي است که آرايش آن را مي پوشاند. غرور هم به معناي دلباختگي بي جا است. پس روايت مي گويد: جلوه کردن زيبايي هاي دنيا، حقيقت آن را مخفي کرده و انسان فريب خيال پردازي هاي خود درباره دنيا را مي خورد. انسان بر اثر اين خيالات، نسبت به آنچه حقيقت ديگري دارد، دلباخته مي شود.

به همين خاطر است که پيامبر گرامي اسلام(ص) مي فرمايد: لو تعلمون من الدنيا ما اعلم لاستراحت انفسک منها، يعني شما هم اگر علم و شناخت مرا نسبت به دنيا داشتيد و آن واقعيت و حقيقتي که من از دنيا مي دانم را مي دانستيد، ديگر ضعف اعصاب نمي گرفتيد (نهج الفصاحه، ص 646، يعني نه خودتان را براي رسيدن به اين سراي ناپايدار به خستگي مي انداختيد و نه براي از دست دادن هيچ چيزي از دنيايتان، عزادار مي شديد.

روزنامه كيهان، شماره 21067 به تاريخ 5/3/94، صفحه 8 (معارف)