انواع غفلت

پرسش: غفلت چیست و چه نوع غفلت هایی می‌تواند مانع هدایت و رشد و تعالی انسان گردد؟

پاسخ: قرآن کریم در هدایت افراد، قبل از هر چیزی بر از بین بردن «غفلت» به عنوان مهم‌ترین مانع رشد وتعالی انسان تاکید کرده است. خداوند در سوره اعراف آیه179 می‌فرماید: به یقین گروه بسیاری از جن و انس را برای دوزخ آفریدیم؛ آنها دل‌ها (عقل هایی) دارند که با آن (اندیشه نمی‌کنند) و نمی‌فهمند. و چشمانی که با آن نمی‌بینند و گوش‌هایی که با آن نمی‌شنوند، آنها همچون چهارپایانند، بلکه گمراه‌تر. اینان همان غافلانند.

آری افراد موردنظر این آیه از این جهت غافل شمرده شده اند که با داشتن همه گونه، امکانات هدایت، باز هم گمراهند! علت از کار افتادن تمام قوای ظاهری و باطنی هدایت در وجود انسان، وجود غفلت است. «یقظه» نقطه مقابل غفلت است.

مایه بدبختی کسانی که به عذاب ابدی و شقاوت جاودانی مبتلامی شوند، همان غفلت و ناآگاهی ایشان از حقایق است که انسانیت انسان اقتضای آگاهی، التفات و توجه به آنها را دارد و به همین جهت است این افراد به تعبیر بعضی آیات از نظر ارزش از حیوانات هم که مقتضای طبع آنها غفلت و ناآگاهی است پست تر می‌شوند. (اعراف- 179)

انواع غفلت

برای غفلت دو مصداق عینی می‌توان یافت:

1- غفلتی که در آن عذر فرد غافل پذیرفته و مقبول است، مثل مواردی که برای افراد، اتمام حجت نشده است و فرد گمراه، قاصر است نه مقصر.

2- غفلتی که ناشی از کم دقتی و بی توجهی فرد است و عذری برایش وجود ندارد. این غفلت مذموم است. مخاطب بیشتر آیات و روایات درباره غفلت، افراد مقصر و کسانی است که نخواسته‌اند از غفلت رهایی یابند. فرد خوابیده را می‌توان بیدار کرد، ولی فردی که خود را به خواب زده باشد نمی‌شود بیدار کرد. از این رو قرآن کریم فرموده است «فانک لاتسمع الموتی» (روم-52) پیامبر! تو نمی‌توانی مرده‌ها را بشنوایی. بنابراین لازمه «یقظه و بیداری» خروج از غفلت است. به همین دلیل، جهت گیری دستورهای اسلام به سوی بیداری افراد و سوق دادن آنان به سوی هدف است. در این راستا، اسلام راهکارهایی چون «موعظه»، «تفکر»، «توصیه به شرکت در مراسم اموات» و «عبرت آموزی» را برای خروج انسان از غفلت سفارش کرده است. که در ادامه به آنها پرداخته خواهد شد.