دانشنامه پژوهه بزرگترین بانک مقالات علوم انسانی و اسلامی

اخلاق مراقبت

در مقالات قبل اشاره کردیم که تفاسیر مختلفی از اخلاق فضیلت ارائه شده است که می‌توان عمده ترین آنها را در سه دسته جای داد.
No image
اخلاق مراقبت
نویسنده: به اهتمام: مصطفی یاسینی

در مقالات قبل اشاره کردیم که تفاسیر مختلفی از اخلاق فضیلت ارائه شده است که می‌توان عمده ترین آنها را در سه دسته جای داد. این نوع اخلاق فضیلت، که مهمترین تفاسیر از فضیلت‌گرایی در اخلاق محسوب می‌شوند، عبارتند از: سعادت گرایی، نظریه‌های فاعل مبنا و اخلاق مراقبت. در نوشتار قبل در خصوص سعادت‌گرایی مطالبی بیان شد. در این مقاله قدری درباره اخلاق مراقبت توضیح می‌دهیم.‌

‌«اخلاق مراقبت»، که از نگرش‌های تاثیرگذار اخلاق فضیلت در غرب است، از ناحیه نویسندگان فمینیستی ترویج شده است این دیدگاه، با این اندیشه که مردان با اصطلاحاتی مانند عدالت و زنان با اصطلاحاتی مانند مراقبت می‌اندیشند، به دنبال تغییر دادن فضایل است. اخلاق مراقبت، که منشایی فمنیستی دارد، می‌تواند با رویکردی سیاسی نیز همراه باشد. این گروه معتقدند، اخلاق سنتی بر زیر دست بودن زنان حمایت می‌کند و با تشویق آنان به فضایلی مانند صبر و فداکاری به سلطه‌پذیری آنان دامن می‌زند. این رویکرد، در مواردی برای مبارزه با سلطه جویی مردان، نوعی اخلاق همجنس گرایانه را نیز ترویج کرده و حتی با زیر سئوال بردن نهاد خانواده، شرط ضروری آزادی زنان را پایان دادن به سنت ازدواج و ترغیب زنان به ترک شوهران می‌داند. این رویکرد حتی با نگرش اخلاق مراقبت نیز مخالف است. مدعی است که نباید تفاوتی میان فضایل زنانه و مردانه قائل شد. البته برخی نیز بدون نگاه سیاسی به این مسئله، قائل به برتری اخلاق زنانه از مردانه‌اند. گفتنی است نگرش فمینیستی به اخلاق در همه جا با اخلاق فضیلت ارتباط صریح ندارد. ولی از آنجا که در مباحثاتشان بحث از فضایل خاص، ارتباط فضایل با رفتارهای اجتماعی و تربیت اخلاقی است، نگاه اخلاقی به این رویکرد نیز نوعی اخلاق فضیلت محسوب می‌گردد.‌

اخلاق مراقبت عمدتاً به برتری اخلاق زنانه بر اخلاق مردانه اعتقاد دارد و بر تقدم نیازها بر حقوق و عشق و محبت بر وظایف تاکید می‌کند. این دیدگاه، پیروی کورکورانه از قوانین را نادرست می‌داند و به دنبال طرح الگویی برای ‌نظریه اخلاقی است که بر توجه به دیگران و مراقبت خودجوش از انسان‌ها مبتنی‌ باشد. این نگرش، در عین تایید تفاوت فضایل و رذایل مردانه و زنانه، می‌کوشد برتری شان و ارزش اخلاقی زن بر مرد و در نتیجه، برتری خلق و خوی ومنش زنانه بر مردانه و لزوم اصلاح خلقیات مردانه و جایگزینی آن با خصال و منش‌های‌زنانه را اثبات کند. البته در این باره نگرش‌های افراط گرایانه و تفریطی نیز وجود دارد. ولی در نگاه معتدل، طرفداران اخلاق مراقبت معتقدند که اخلاق سنتی، اخلاق را از پایه‌ای‌ترین و بنیادی‌ترین ریشه‌های آن آغاز نکرده است. اخلاق سنتی، اخلاق را از عدالت و قانون مداری آغاز کرده است. در حالی که، مراقبت و دل‌سوزی در قیاس با عدالت و قانون‌مداری ریشه‌ای‌تر است. نتیجه این اشتباه و آغاز اخلاق از میانه راه تربیت انسان‌هایی بوده است که به دنبال سلطه بر سایر همنوعان، حیوانات و تصرف بی محابا از محیط زیست برآمده‌اند.

نیل نادینگز، پس از ترسیم کلیات این نظریه اظهار می‌دارد: «البته این‌حرف بدان معنا نیست که مردان نمی‌توانند در آن سهیم شوند، همان‌قدر که‌حکایت از آن ندارد که لاجرم می‌خواهیم بگوییم زنان نمی‌توانند به نظام‌های سنتی‌اخلاق اعتقاد آورند. ولی به عقیده من، اخلاق مبتنی بر مراقبت، از دل تجربه ما زنان‌پدیدار می‌شود». شعار این رهیافت اخلاقی این است که، خصایص سنتی زنانه‌ای مثل‌مراقبت، دلسوزی، خیرخواهی و پرورش مهرورزی، به لحاظ اخلاقی، ازخصایص سنتی مردانه‌ای مثل عقلانیت، عدالت و استقلال با اهمیت ترند. کارول گیلیگان نماینده شاخص این رهیافت، که یک روان شناس اخلاق نوکلبرگی است، اظهار می‌دارد که زنان به هر دلیل مایل‌اند با لحن مراقبت، که بر روابط عینی و واقعی مبتنی است، سخن بگویند، نه با لحن عدالت، که بر اموری‌ انتزاعی اهتمام دارد. وی در نقد نظریه کلبرگ در باب رشد و تحول اخلاقی مدعی است، علت ضعیف عمل کردن زنان در معیار کلبرگ این بوده که ‌این معیار تنها برای سنجش رشد اخلاقی مردان تعبیه شده و از اندازه‌گیری ‌ویژگی‌های اخلاقی زنان، که بر پایه عناصر راه‌گشای مراقبت و دل‌سوزی ‌استوار است، غفلت کرده است. مایکل اسلت نیز تلاش کرده تفسیری از اخلاق مراقبت را درست نشان دهد که فاعل مبنا بوده و با نگاه امثال نادینگز متفاوت باشد. وی در این باره می‌گوید: « تفسیر فلسفی‌ای از اخلاق مراقبت مورد پذیرش است که هم از چگونگی رفتار ما با اقوام و آشنایان بحث نموده باشد و هم به تعهداتی که نسبت به سایر بیگانگان و غریبه ها داریم بپردازد».‌

مقاله

نویسنده مصطفی یاسینی

این موضوعات را نیز بررسی کنید:

جدیدترین ها در این موضوع

 فرازی از خطبه های نهج البلاغه در باب توحید

فرازی از خطبه های نهج البلاغه در باب توحید

هر چه به ذات شناخته باشد ساخته است و هرچه به خود بر پا نباشد ديگرى اش پرداخته. سازنده است نه با به كار بردن افزار. هر چيز را به اندازه پديد آرد، نه با انديشيدن در كيفيت و مقدار. بى نياز است بى آنكه از چيزى سود برد. با زمان ها همراه نيست و دست افزارها او را يارى ندهد.
 خداشناسی در نهج البلاغه

خداشناسی در نهج البلاغه

پیشوایان دینی، همواره ما را از اندیشیدن در ذات خداوند بزرگ منع کرده اند؛ چرا که عظمت بی پایان حضرت حق، فراتر از آن است که عقل محدود و نارسای بشری به درک و شناخت او دست یابد. در بخشی از کلام امام علی علیه السلام آمده است: «اگر وهم و خیال انسان ها، بخواهد برای درک اندازه قدرت خدا تلاش کند و افکار بلند و دور از وسوسه های دانشمندان، بخواهد ژرفای غیب ملکوتش را در نوردد و قلب های سراسر عشق عاشقان، برای درک کیفیّت صفات او کوشش نماید .
 توحید و خداگرایی‏ در نهج البلاغه

توحید و خداگرایی‏ در نهج البلاغه

البته این‏گونه نیست که خداوند با وجود امکان اشراف انسان بر صفاتش او را بازداشته، بلکه روشن است که شناخت جامع موجود نامحدود از سوى یک موجودِ محدود محال است. قدرت او بر اشراف‏بخشیدن به‏انسان در شناخت خود، به این امرِ محال تعلق نمى‏گیرد؛ زیرا غیرخدا همه‏چیز محدودیت دارد و نامحدودکردن محدود ذاتاً محال است.
 توحید در نگاه امام علی (علیه السلام)

توحید در نگاه امام علی (علیه السلام)

بعضی متفکران بر این باورند که در قرآن بر اثبات وجود آفریدگار آیـاتـی ذکـر شده است که روشن ترین آن ها را آیه ذیل است: (افی الـلـه شک فاطر السموات والارض5؛ مگر درباره خدای متعال که خالق آسمان ها و زمین است، شکی هست؟
 توحید از دیدگاه قرآن و نهج البلاغهʁ)

توحید از دیدگاه قرآن و نهج البلاغه(1)

با توجه به این نکته، باید ببینیم که قرآن کریم برای عقائد و معارف مطرح شده از جانب خودش چه دلائلی را مطرح کرده است ؟ و با وجود این شیوه که قرآن از همه گروه ها برهان ودلیل می طلبد، آیا ممکن است که خودش برای مطالب خود دلیل نیاورد؟ و آیا جا دارد که ما برای معارف اسلام، از جای دیگر طلب دلیل کنیم ؟
Powered by TayaCMS