دانشنامه پژوهه بزرگترین بانک مقالات علوم انسانی و اسلامی

ارزش اعمال صالح عالمانه

No image
ارزش اعمال صالح عالمانه

در آيات و روايات بر علم و معرفت بسيار تأکيد شده است تا جايي که بيان کرده اند هر عملي با علم همراه باشد ارزش بيشتر يافته و ثواب و پاداش آن فزونتر است.

شايد بهترين شاهد مثال در اين باره همان داستان عابد و زاهد در جزيره است. علي بي محمدبن عبداللّه از ابراهيم بن اسحاق از محمد بن سليمان ديلمي و او از پدرش نقل مي کند که : به امام صادق (ع) عرض کردم: فلاني در عبادت، ديانت و فضيلت چنين و چنان است.

فرمود: عقلش چگونه است؟

گفتم: نمي دانم.

فرمود: پاداش به اندازه عقل است. مردي از بني اسرائيل در يکي از جزاير دريا که سبز و خرم و پر آب و درخت بود عبادت خدا مي کرد، يکي از فرشتگان از آنجا گذشت و عرض کرد: پروردگارا! مقدار پاداش اين بنده ات را به من بنما. خداوند به او نشان داد و او آن مقدار را کوچک شمرد. خدا به او وحي کرد: همراه او باش.

آن فرشته به صورت انساني نزد او آمد. عابد گفت: تو کيستي؟

گفت مردي عابدم، چون از مقام و عبادت تو در اين مکان آگاه شدم نزد تو آمدم تا با تو عبادت خدا کنم. فرشته آن روز را با او بود، چون صبح شد فرشته به او گفت: جاي پاکيزه اي داري، فقط براي عبادت خوب است.

عابد گفت: اينجا يک عيب دارد.

فرشته گفت: چه عيبي؟

عابد گفت: خداي ما چهارپائي ندارد؛ اگر او خري مي داشت در اينجا مي چرانيدمش، به راستي اين علفها از بين مي رود!

فرشته گفت: پروردگار که خر ندارد!

عابد گفت: اگر خري مي داشت چنين علفي تباه نمي شد.

خدا به فرشته وحي کرد: همانا او را به اندازه عقلش پاداش مي دهم. (اصول کافي ، ج 1 ص12)

هر چند از نظر اسلام آنچه موجب ارزش انسان مي شود دستيابي به تقوا از طريق عبوديت(بقره، آيه 21) و تزکيه نفس به کمک کتاب الله و عترت طاهره(بقره، آيه 129؛ آل عمران 164؛ جمعه، آيه 2) است، ولي اين تزکيه نيازمند تعليم خدا و پيامبر(ص) و اهل بيت(ع) است. به اين معنا که تعليم آنان و تعلم ما مقدم بر تزکيه آنان و خودسازي ماست.

از همين رو در آيات قرآن همواره بر ارزش علم تأکيد ويژه اي شده و درباره نسبت ارزشي هر عبادتي با علم آن بارها سخن به ميان آمده است. از جمله اين آيات مي توان به آيه 9 سوره زمر اشاره کرد. خداوند مي فرمايد: اَمَّنْ هُوَ قَانِتٌ آنَاء اللَّيْلِ سَاجِدًا وَقَائِمًا يَحْذَرُ الْآخِرَةَ وَيَرْجُو رَحْمَةَ رَبِّهِ قُلْ هَلْ يَسْتَوِي الَّذِينَ يَعْلَمُونَ وَالَّذِينَ لَا يَعْلَمُونَ إِنَّمَا يَتَذَکَّرُ اُوْلُوا الْاَلْبَابِ؛ آيا چنين کسي بهتر است يا آن کسي که او در طول شب در سجده و قيام اطاعت خدا مي کند و از آخرت می‌ترسد و رحمت پروردگارش را اميد دارد؟ بگو: «آيا کساني که مي دانند و کساني که نمی‌دانند يکسانند؟» تنها خردمندانند که پندپذيرند.

پس تزکيه به عنوان هدف ارزش دارد، اما اين نيازمند علم و تعلمي است که به اين تزکيه معنا و مفهوم ديگري مي بخشد. از همين رو در آيه تزکيه به عنوان هدف مقدم مي شود ولي ارتباط خودش را با علم حفظ مي کند. خداوند در آيه فوق بيان مي کند که تزکيه زماني ارزش مي يابد که با علم همراه باشد. لذا نادان و غير عالم را در سطح عالم قرار نمي دهد و اين گونه به نماز شبي که اهل تزکيه با علم به جا مي آورند بهايي خاص مي بخشد و ارزش آن را اين گونه آشکار مي سازد. امام صادق(ع) در روايتي بر اين اصل تأکيد مي کند که آن عالِم نماز شب خوان بهتر است از نماز شب خوان بدون علم. (نگاه کنيد: وسايل الشيعه، آل البيت، ج 8، ص 156، حديث 32) در اين آيه و روايت سخن از اين نيست که عالم و دانا خوب است، بلکه عالم و دانايي خوب است که عمل صالح چون نماز شب داشته باشد؛ اما اگر عالم باشد و عمل صالح نداشته باشد چنين عالمي خوب نيست.

اما اگر عالم نباشد ولي اهل تزکيه باشد و نماز شب بخواند، چنين کسي قدر و منزلتش بيشتر از عالم بي نماز است؛ زيرا از نظر اسلام تزکيه هدف است و علم مقدمه است. پس کسي که مقدمه را داشته باشد و کاري به ذي مقدمه و هدف نداشته باشد ارزشي ندارد، از اين رو علم بي عمل بي فايده است، اما اگر کسي ذي مقدمه را بياورد هر چند ناقص و بدون علم باشد، آن بهتر و برتر خواهد بود؛ زيرا عمل صالح را دارد هر چند بي علم باشد. در حقيقت آيه 9 سوره زمر، هم ارزش علم و تزکيه را بيان مي کند و هم مي گويد که هدف از علم تزکيه است و اگر علم بي عمل باشد بي ارزش خواهد بود، اما عمل صالح بي عمل ارزش خود را هر چند کم خواهد داشت.

   روزنامه كيهان، شماره 21666 به تاريخ 18/4/96، صفحه 8 (معارف)

این موضوعات را نیز بررسی کنید:

جدیدترین ها در این موضوع

 فرازی از خطبه های نهج البلاغه در باب توحید

فرازی از خطبه های نهج البلاغه در باب توحید

هر چه به ذات شناخته باشد ساخته است و هرچه به خود بر پا نباشد ديگرى اش پرداخته. سازنده است نه با به كار بردن افزار. هر چيز را به اندازه پديد آرد، نه با انديشيدن در كيفيت و مقدار. بى نياز است بى آنكه از چيزى سود برد. با زمان ها همراه نيست و دست افزارها او را يارى ندهد.
 خداشناسی در نهج البلاغه

خداشناسی در نهج البلاغه

پیشوایان دینی، همواره ما را از اندیشیدن در ذات خداوند بزرگ منع کرده اند؛ چرا که عظمت بی پایان حضرت حق، فراتر از آن است که عقل محدود و نارسای بشری به درک و شناخت او دست یابد. در بخشی از کلام امام علی علیه السلام آمده است: «اگر وهم و خیال انسان ها، بخواهد برای درک اندازه قدرت خدا تلاش کند و افکار بلند و دور از وسوسه های دانشمندان، بخواهد ژرفای غیب ملکوتش را در نوردد و قلب های سراسر عشق عاشقان، برای درک کیفیّت صفات او کوشش نماید .
 توحید و خداگرایی‏ در نهج البلاغه

توحید و خداگرایی‏ در نهج البلاغه

البته این‏گونه نیست که خداوند با وجود امکان اشراف انسان بر صفاتش او را بازداشته، بلکه روشن است که شناخت جامع موجود نامحدود از سوى یک موجودِ محدود محال است. قدرت او بر اشراف‏بخشیدن به‏انسان در شناخت خود، به این امرِ محال تعلق نمى‏گیرد؛ زیرا غیرخدا همه‏چیز محدودیت دارد و نامحدودکردن محدود ذاتاً محال است.
 توحید در نگاه امام علی (علیه السلام)

توحید در نگاه امام علی (علیه السلام)

بعضی متفکران بر این باورند که در قرآن بر اثبات وجود آفریدگار آیـاتـی ذکـر شده است که روشن ترین آن ها را آیه ذیل است: (افی الـلـه شک فاطر السموات والارض5؛ مگر درباره خدای متعال که خالق آسمان ها و زمین است، شکی هست؟
 توحید از دیدگاه قرآن و نهج البلاغهʁ)

توحید از دیدگاه قرآن و نهج البلاغه(1)

با توجه به این نکته، باید ببینیم که قرآن کریم برای عقائد و معارف مطرح شده از جانب خودش چه دلائلی را مطرح کرده است ؟ و با وجود این شیوه که قرآن از همه گروه ها برهان ودلیل می طلبد، آیا ممکن است که خودش برای مطالب خود دلیل نیاورد؟ و آیا جا دارد که ما برای معارف اسلام، از جای دیگر طلب دلیل کنیم ؟
Powered by TayaCMS