دین در فلسفه انتقادی کانت

خبرگزاری مهر - گروه دین و اندیشه: کانت دو فلسفه کاملاً متمایز دارد که این دو فلسفه با توجه به تصویری که از عقل دارد شکل می‌گیرند. وی در فلسفه دوم خود عقل نظری را مقید و مشروط در نظر می‌گیرد و این تقید دین‌شناسی وی را نیز متأثر می‌کند. به یاد بیاوریم جمله معروف وی را که من عقل را محدود می‌کنم تا جا برای دین باز شود.
تغییر رویکرد کانت و رهسپاری وی به سوی فلسفه انتقادی که خود وی آن را "انقلاب کوپرنیکی" می‌نامد نه تنها انتقادات اولیه وی را به استدلالهای وجودی و کیهان‌شناسی برای اثبات وجود خدا تشدید می‌کنند که او را به این نتیجه می‌رسانند که هیچ استدلال نظری حتی از نوعی که او پیشتر از آن دفاع کرده است نمی‌تواند این کار را صورت دهد.
با این همه جنبه‌های زیادی در باب این تغییر رویکرد تفکر کانت مهم هستند که یکی از آنها که بر تفکر وی در باب خدا و دین هم اثرمی‌گذارد این است که وی ضرورتی را برای اینکه عقل انسانی هم در نفوذش و هم در مدعیاتش، خود را محدود کند و به خود انتقاد روا دارد حس می‌کند. روشی جدی که با آن کانت به عقل انسانی توجه نشان می دهد تا بلندپروازیهای آن را نشان دهد – و بنابراین آن را محدود کند – تمایل بی‌حد و حصر عقل برای جستجوی یکنواختی بین همه اصول نظری و حرکت به سمت تمامیتی جامع، نهایی و مطلق است.
عقل انسانی در صدد است تا پس از فهم تعدادی از پدیده‌های مشروط زمانی و مکانی به سوی تأیید مبنایی برای مجموعه‌هایی که غیرمشروط هستند یعنی مستقل از زمان و مکانند حرکت کند. عقل انسانی در جستجوی آن است که بداند که فراتر از آنچه تجربه است – تجربه در دستگاه فکری کانت – چه قرار دارد. او به هر حرکتی دست می‌زند تا نشان دهد که معرفت فراتر از حدود تجربه مناقشه‌برانگیز است. این معرفت فراتر از قدرت و توانایی عقل بشری می‌رود و دارای مبنایی غیرمشروط است که ما نمی‌توانیم با نسبتهای زمانی – مکانی آنها را فهم کنیم.
این تمایل برای فرارفتن از حدود تجربه در هنگام ارائه اندیشه‌هایی در باب نفس، جهان و خدا به عنوان نتایج نهایی تلاشهای عقل برای تأیید آنچه کاملاً غیرمشروط است به حد اعلای خود می‌رسد. کانت از این نکته بحث می‌کند که اشتباه است این اندیشه‌ها را تأسیسی در نظر بگیریم یعنی اندیشه‌هایی که به اشیایی اشاره می کنند که در گستره قدرتهای انسانی در زمینه شناخت نظری قرار می‌گیرند.
او بنابراین منکر می‌شود که مبنای کافی نظری برای استدلالهای مابعدالطبیعی که لایب‌نیتز و ولف به عنوان برهانهای نظری وجود خدا ، بقای نقس و وابستگی علی جهان مبنی بر ضرورت و علت اولی ارائه کرده اند وجود داشته باشد.
با این همه علیرغم رد دلیل کافی برای این استدلالهای نظری، کانت، اندیشه خدا، نفس و جهان را به عنوان کاربردی فلسفی و معتبر برای امر تنظیمی که پژوهش را به سمت همه آنچه این گستره را در برمی‌گیرد هدایت می‌کند در نظر می‌گیرد

جدیدترین ها در این موضوع

فرازی از خطبه های نهج البلاغه در باب توحید

هر چه به ذات شناخته باشد ساخته است و هرچه به خود بر پا نباشد ديگرى اش پرداخته. سازنده است نه با به كار بردن افزار. هر چيز را به اندازه پديد آرد، نه با انديشيدن در كيفيت و مقدار. بى نياز است بى آنكه از چيزى سود برد. با زمان ها همراه نيست و دست افزارها او را يارى ندهد. 8 آبان 1395, 19:34

خداشناسی در نهج البلاغه

پیشوایان دینی، همواره ما را از اندیشیدن در ذات خداوند بزرگ منع کرده اند؛ چرا که عظمت بی پایان حضرت حق، فراتر از آن است که عقل محدود و نارسای بشری به درک و شناخت او دست یابد. در بخشی از کلام امام علی علیه السلام آمده است: «اگر وهم و خیال انسان ها، بخواهد برای درک اندازه قدرت خدا تلاش کند و افکار بلند و دور از وسوسه های دانشمندان، بخواهد ژرفای غیب ملکوتش را در نوردد و قلب های سراسر عشق عاشقان، برای درک کیفیّت صفات او کوشش نماید . 8 آبان 1395, 19:32

توحید و خداگرایی‏ در نهج البلاغه

البته این‏گونه نیست که خداوند با وجود امکان اشراف انسان بر صفاتش او را بازداشته، بلکه روشن است که شناخت جامع موجود نامحدود از سوى یک موجودِ محدود محال است. قدرت او بر اشراف‏بخشیدن به‏انسان در شناخت خود، به این امرِ محال تعلق نمى‏گیرد؛ زیرا غیرخدا همه‏چیز محدودیت دارد و نامحدودکردن محدود ذاتاً محال است. 8 آبان 1395, 19:29

توحید در نگاه امام علی (علیه السلام)

بعضی متفکران بر این باورند که در قرآن بر اثبات وجود آفریدگار آیـاتـی ذکـر شده است که روشن ترین آن ها را آیه ذیل است: (افی الـلـه شک فاطر السموات والارض5؛ مگر درباره خدای متعال که خالق آسمان ها و زمین است، شکی هست؟ 8 آبان 1395, 19:27

توحید از دیدگاه قرآن و نهج البلاغه(1)

با توجه به این نکته، باید ببینیم که قرآن کریم برای عقائد و معارف مطرح شده از جانب خودش چه دلائلی را مطرح کرده است ؟ و با وجود این شیوه که قرآن از همه گروه ها برهان ودلیل می طلبد، آیا ممکن است که خودش برای مطالب خود دلیل نیاورد؟ و آیا جا دارد که ما برای معارف اسلام، از جای دیگر طلب دلیل کنیم ؟ 8 آبان 1395, 19:25