عالمان شهر اخلاق

محمود عصر جدید
8‌ مرداد سال 1386 یادآور خاطره‌اى تلخ براى مردم مومن ایران است و آن رحلت استاد بزرگ اخلاق و عرفان مرحوم آیت‌الله مشکینى (رحمه الله) مى‌باشد. شخصیتى که از آغاز جوانى به جهاد اکبر پرداخت و در دوران انقلاب و دفاع مقدس یار همیشگى حضرت امام خمینی(ره) و بعد از امام پشتوانه ولایت فقیه بود. در این مقال با نظر به فرا رسیدن اولین سالگرد رحلت آن مرحوم به بررسى اجمالى زندگانى با برکت ایشان و اندیشه‌هاى آن بزرگوار مى‌پردازیم.
مرحوم آیت‌الله مشکینى در سال 1300 هـ. ش در روستایى از توابع مشکین شهر در خانواده‌اى متدین و اهل علم به دنیا آمد. مرحوم مشکینى طى سفرى که با خانواده به نجف اشرف داشت، در آنجا به همراه پدر به مکتب‌خانه مى‌رفت و از همین جا جرقه اولین حضور وى در محیط درسى زده شد.
بیش از 2 سال از اقامت وى در نجف نگذشته بود که مادرش را از دست داد، تا او به همراه پدرش به وطن بازگشت و در حالى که مشغول فراگیرى مقدمات علوم دینى نزد پدر بود، پس از مدتى اندک وى را نیز از دست داد. ایشان با وجود مرارت و فقر، عزم سفر کرد و راهى حوزه علمیه اردبیل شد. مرحوم مشکینی، پس از اتمام دوره سطح در درس خارج فقه و اصول استادان مشهور حوزه‌ علمیه قم من جمله آیات عظام بروجردى و محقق داماد سال‌ها کسب فیض نمود. وى نزدیک به 7 ماه نیز در نجف اشرف حضور پیدا کرد و در درس‌هاى خارج اساتید آن دیار بویژه امام خمینی(ره) شرکت کرد اما به دلیل هواى گرم نجف و ضعف مزاجى ناچار به وطن مراجعت کرد. او از نخستین کسانى بود که به نهضت حضرت امام (ره) پیوست و در جلسات مخفى مبارزان شرکت کرد. ایشان در طول عمر با برکت خود، استادان بسیارى تربیت نمود و علاوه بر تدریس مکرر دوره مقدمات سطح و تفسیر قرآن، سال‌ها به تدریس خارج فقه و اصول پرداخت. با پیروزى انقلاب اسلامى آیت‌الله مشکینى در مسئولیت‌هاى گوناگون جامعه نقش برجسته‌اى ایفا نمودند که مهمترین آنها ریاست مجلس خبرگان رهبرى در سه دوره مى‌باشد.
مرحوم آیت‌الله مشکینى در دروس اخلاق خود به گسترش اندیشه‌هاى اسلام ناب محمدى (ص) در امور مختلف مى‌پرداختند، که در این مقاله به چند مورد اشاره‌اى مى‌گردد:
-1 صبر: “صبر ملکه قوت و صلابت نفس است که در نتیجه آن، نفس، در برابر ناملایمات، متاثر نمى‌شود و در برابر هوس‌ها تسلیم نمى‌گردد و اقدام به مقتضاى عقل و مطلوب شرع، برایش آسان مى‌شود و نیز نگاه داشتن نفس از اضطراب قلب و شکایت زبان و حرکات ناشایسته‌ اعضا هنگام مصائب و ممانعت آن از وقوع در گناه و همچنین واداشتنش بر اطاعت و انقیاد، براى شخص صابر آسان مى‌گردد”.‌
-2 تقوا: “تقوا در لغت به معناى حفظ و حراست است. و در اینجا یعنی: حفظ نفس از مخالفت خداوند تعالی، به کمک‌ انجام دادن آنچه او واجب کرده و ترک آنچه حرام نموده است. بدون تردید، مواظبت انسان بر انجام واجبات و ترک محرمات، موجب مى‌شود که ملکه‌اى براى نفس حاصل شود، که فعل و ترک بر او آسان شود. هر چند مخالف میل و خواسته او باشد”. ‌
-3 اخلاق: “تکامل و تعالى انسان و تمامیت‌ فضیلت‌هاى اخلاقى و رساندن او به درجاتى که خداوند متعال وى را به منظور رسیدن به آنها آفریده است و متخلق نمودن انسان به اخلاق الهى و تادیب او به آداب پیامبران و جانشین آنها، تا اینکه به خدایش نزدیک شود و به واسطه‌اى این نزدیکى در دنیا و آخرت سعادتمند گردد تا پروردگارش او را به مقامى که خود مى‌پسندد، نائل کند و وى را به نیکان و پرهیزکاران ملحق نماید و در آخرت در جمع انبیاء و صدیقین و شهدا و صالحین باشد و چه نیکو رفیقانی! و چه هدف بزرگ و بلند مرتبه و گرانبهایی! اما این نهایت آرزو و هدفى بسیار دور است و براى انسان هدفى بالاتر از این نیست؛ به هوش باشیم تا در این وادی، توان خود را آشکار کنیم و رغبت خود را دستمایه قرار دهیم”. ‌
-4 نیکى در برابر خطا: “اینکه انسان پس از هر گناهی، براى پوشاندن و پاک کردن نفس، از پلیدى حاصل از آن، عمل نیکى انجام دهد، نشان دهنده یک حالت بیدارى و صلاح در نفس است. این حالت، مانع گرفتار شدن نفس به غفلت و قساوت مى‌شود. مواظبت بر این نظافت و پاکی، ملکه‌ مراقبت و تزکیه نفس را در انسان پدید مى‌آورد، که از برترین ملکات است”. ‌
-5 یاد مرگ: “از جمله چیزهایى که فقط آفریدگار انسان از آن آگاه است، تمام شدن زندگى و رسیدن مرگ است. عدم اعطاى این آگاهى به انسان، مصالح فراوانى دارد، از جمله: آمادگى انسان در تمام لحظات زندگى براى اجابت دعوت خداوند و مراقبت از حالات نفس و گفتار و کردار آن، فراهم نمودن زاد و توشه‌اى که براى این سفر عظیم و طولانی، ضرورى است، این کار لازمه‌ آ‌مادگى فوق است.- بر طرف نمودن موانعى که مى‌توانند مانع گذر از گردنه‌هاى متعدد و ایستگاه‌هاى مختلف، در طول سفر بشوند مانند: به جا آوردن واجباتى که فوت شد، اداى دیون الهی، اداى حقوق و اموال متعلق به مردم و تعیین حقوقى که به گردن دارد و ثبت آنها در دفاتر. در نتیجه انسان در تمامى لحظات عمر خود، آماده خواهد بود، تا اگر مرگش رسید، گناهکار نباشد و به خاطر انجام دادن یا ترک کاری، مجازات نشود. این گونه آمادگی، از برترین خصلت‌هاى انسان است و بهترین حالات اوست. خوشا به حال کسى چنین باشد! ‌
و به امید اینکه ما نیز در زندگى کوتاه دنیایى خود با پیروزى از عالمان عامل، حیات ابدى خود را تامین کنیم.‌
‌ منبع : ‌روزنامه رسالت
عالمان شهر اخلاق- ویرایش دوم- سیدمحمدمهدى طباطبایی- نشر سازمان فرهنگى هنرى شهردارى تهران- اسفند -86 چاپ دوم.

جدیدترین ها در این موضوع

فرازی از خطبه های نهج البلاغه در باب توحید

هر چه به ذات شناخته باشد ساخته است و هرچه به خود بر پا نباشد ديگرى اش پرداخته. سازنده است نه با به كار بردن افزار. هر چيز را به اندازه پديد آرد، نه با انديشيدن در كيفيت و مقدار. بى نياز است بى آنكه از چيزى سود برد. با زمان ها همراه نيست و دست افزارها او را يارى ندهد. 8 آبان 1395, 19:34

خداشناسی در نهج البلاغه

پیشوایان دینی، همواره ما را از اندیشیدن در ذات خداوند بزرگ منع کرده اند؛ چرا که عظمت بی پایان حضرت حق، فراتر از آن است که عقل محدود و نارسای بشری به درک و شناخت او دست یابد. در بخشی از کلام امام علی علیه السلام آمده است: «اگر وهم و خیال انسان ها، بخواهد برای درک اندازه قدرت خدا تلاش کند و افکار بلند و دور از وسوسه های دانشمندان، بخواهد ژرفای غیب ملکوتش را در نوردد و قلب های سراسر عشق عاشقان، برای درک کیفیّت صفات او کوشش نماید . 8 آبان 1395, 19:32

توحید و خداگرایی‏ در نهج البلاغه

البته این‏گونه نیست که خداوند با وجود امکان اشراف انسان بر صفاتش او را بازداشته، بلکه روشن است که شناخت جامع موجود نامحدود از سوى یک موجودِ محدود محال است. قدرت او بر اشراف‏بخشیدن به‏انسان در شناخت خود، به این امرِ محال تعلق نمى‏گیرد؛ زیرا غیرخدا همه‏چیز محدودیت دارد و نامحدودکردن محدود ذاتاً محال است. 8 آبان 1395, 19:29

توحید در نگاه امام علی (علیه السلام)

بعضی متفکران بر این باورند که در قرآن بر اثبات وجود آفریدگار آیـاتـی ذکـر شده است که روشن ترین آن ها را آیه ذیل است: (افی الـلـه شک فاطر السموات والارض5؛ مگر درباره خدای متعال که خالق آسمان ها و زمین است، شکی هست؟ 8 آبان 1395, 19:27

توحید از دیدگاه قرآن و نهج البلاغه(1)

با توجه به این نکته، باید ببینیم که قرآن کریم برای عقائد و معارف مطرح شده از جانب خودش چه دلائلی را مطرح کرده است ؟ و با وجود این شیوه که قرآن از همه گروه ها برهان ودلیل می طلبد، آیا ممکن است که خودش برای مطالب خود دلیل نیاورد؟ و آیا جا دارد که ما برای معارف اسلام، از جای دیگر طلب دلیل کنیم ؟ 8 آبان 1395, 19:25