مدرنیسم و پست‌ مدرنیسم

10 شهریور 1386, 0:0

مکاتب مختلف فکری و هنری غرب را در یک تقسیم‌بندی کلی می‌توان به دو دسته تقسیم کرد: نخست مدرنیسم (نوگرایی) ودیگری پست مدرنیسم (ناباوری به وجود حق مطلق).

مدرنیسم
الف) مفهوم وماهیت
مدرنیسم(1) از نظر لغت به معنی امروزی بودن،معاصر بودن،در زمان حال زندگی کردن،به آخرین مدها ومدل‌ها توجّه‌ کردن،اندیشه،شخصیّت ویا عمل مدرن؛ وطرفداری از ایده‌ها، عملکردها ویا استانداردهای مدرن است.(2) مدرنیسم از نظر اصطلاح عبارت است از تلاش برای بازسازی جهان بدون توجه به قوانین الهی.(3)
ب)زمینه‌های ظهور
برخی از زمینه‌های ظهور مدرنیسم عبارت‌اند از:
اول – گسترش صنعت چاپ:که به پیدایش وگسترش اندیشه‌های نو و‌بالندگی تمدن بشری کمک شایانی نمود.
دوم – گسترش جهانگردی: این صنعت که در سده‌های اخیر سبب انتقال علوم و دستاوردها مسلمانان و دیگر تمدن‌های بشری به غرب گردید.
سوم – اختراع روش تحقیق و ابداع: که به گسترش مرزهای دانش انجامید که در کنار دو عامل قبل،منجر به گسترش ابداعات و اختراعات گردید.
چهارم- احساس نیاز: در استثمار جهان سوم که زمینه‌ساز اختراعاتی چون خودرو،هواپیما،کشتی‌های پیشرفته و... گردید.
ج) شاخص‌ها
شاخص‌های مدرنیسم عبارت‌اند از:
- شیوه‌ای نو وکارآمد برای مطالعه وتحقیق در امر طبیعت (مبتنی بر مشاهده،تجربه و آزمایش)
- فنّ‌آوری‌های ماشینی نو
- شیوه‌های نو در تولید صنعتی
- بالا رفتن سطح زندگی مادی
- اقتصاد سرمایه‌داری و بازار آزاد
- مردم سالاری لیبرال و غیر دینی
- فرهنگ عمدتاً دنیوی واین جهان (سکولاریسم)
- فردگرایی
- عقل‌گرایی وتحقیق وبرنامه‌ریزی عقلانی (قائل به عقل جزئی،استدلال‌گر وابزاری)
- انسان‌گرایی (اومانیسم)(4)
د)نقد
اوّل – انکار بدیهی‌ترین اصل عقلی: برخی از طرفداران مدرنیسم به رغم تأکید بر عقلانیت، بدیهی‌ترین اصل عقلی را که وجود خدا باشد.
دوم- تفرعن انسان: تأکید مدرنیسم بر انسان و آزادی او بدون در نظر گرفتن بنده بودن انسان‌ها در پیشگاه الهی سبب شده است عده‌ای از مدعیان مدرنیسم،هوای نفس خود را خدای خود قرار دهند ودر عین داشتن علم،گمراه گردند وخود را لیبرال (آزاد از تکالیف الهی) قلمداد کنند.(5)
سوم- دین‌ستیزی: با جداسازی دین از سیاست،مسائل اجرایی دین غیر قابل اجرا وبا اعلام ناتوانی علم از بررسی قضایای اخلاقی وماورای طبیعت،این‌ گونه قضایا غیر علمی تلقی می‌گردد واعتبار آنها را در اذهان مردم زیر سؤال رفته وخواسته یا ناخواسته بر بی‌اعتقادی در جامعه دامن زده می‌شود.(6)
پست مدرنیسم
الف) مفهوم وماهیت
پست مدرنیسم از نظر لغت عبارت است از معرفی مجدّد عناصر سنتی یا اصیل در شیوه و روش و یا دگرگون ساختن شیوه‌ها و عملکردهای مدرن به پیشرفته‌تر.(7) پست مدرنیسم در اصطلاح به معنای ناباوری به وجود حق مطلق می‌باشد.(8)
ب) زمینه‌های ظهور
پیشرفت سریع مدرنیسم و مادی‌گری در دهه‌های اخیر، بسیاری از متفکران غرب را به تأمل واداشت. آشکار شدن مضرّات زیست‌محیطی واخلاقی مدرنیسم غربی نیز بر دامنۀ این انتقادات افزود وعده‌ای از متفکران غربی بر گزینش جنبه‌های بهتر مدرنیسم و یا ورود جنبه‌های اصیل و سنتی در آن تأکید ورزیدند. این گونه نگرش از دهه 1960 م. به بعد، به نام «پست مدرنیسم» مشهور شد.(9)
ج)شاخص‌ها
الف- ناباوری به معنای قطعی و نهایی رخدادها، فرهنگ و متن‌ها. (10)
ب- نفی صریح ارزش‌هایی که در سده‌های اخیر بر اندیشه، فرهنگ و هنرغرب مسلّط بود.
ج-داشتن دیدگاه‌های نقادانه، بنیاد ستیزانه وقدرت ستیزانه. (11)
د- اکتفا به دولت حداقلی .(سیاست خارجی،ادارۀ ارتش ونیروهای امنیتی وسیاسی وپولی)
ه‍- هر پدیده‌ای حتی فرهنگ و دین یک وجود سیاسی هم دارد.
د) نقد
تفکر پست مدرنیسمی از جنبه‌های ذیل قابل نقد است:
الف – شک زیاد: پست مدرنیسم به واسطۀ شک زیاد در همه چیز،ازاصول ثابتی برخوردار نیست. به عنوان مثال،برخی محققان فکر می‌کنند که پست مدرنیسم ضد دین است وبرخی فکر می‌کنند که امکان بازسازی دین را فراهم می‌سازد.(12)
ب- نسبی‌گرایی: به عقیدۀ پست مدرنیسم هیچ دیدگاهی حق مطلق نیست. به نظر آنان اگر کسی پدیده‌ای نظیر فساد اخلاقی در غرب را زشت دید ودیگری آن را زیبا دید، هر دو محق هستند وهیچ یک بر دیگری برتری ندارند.(13)
1) Modernism
2) Microsoft Bookshelf 1998 "Modernism".
3) Ibid "Bryan Appleyyard" (b.1951) With a few chanqes.
4) اقتراح،نقد ونظر،م. ملکیان،شمارۀ 19 – 20 (تابستان و پاییز 1378)،ص 4-25. (با اندکی اضافه)
5) غرب‌شناسی، انقلاب اسلامی وریشه‌های آن،حمید پارسانیا،ص 232-271 (با اندکی اضافات).
6) همان ،ص 232 – 271.
7) Microsoft book shelf 1998, "Postmodernism"
8) Ibid, Blizabeth Wilson (b.1936), Whit some changes.
9) Ibid, Robert Hewison (b.1943), "Postmodernism"
10)مدرنیته: مدرنیته واندیشۀ انتقادی، بابک احمدی،ج 1،ص 256.
11)«مدرنیته،پست مدرنیته وتمدن غرب به نگاه نو»،عبدالحسین آذرنگ،ش 35، ص 48.
12) غرب‌شناسی،انقلاب اسلامی وریشه‌های آن،ص 158.
13) همان،ص 159.

جدیدترین ها در این موضوع

فرازی از خطبه های نهج البلاغه در باب توحید

هر چه به ذات شناخته باشد ساخته است و هرچه به خود بر پا نباشد ديگرى اش پرداخته. سازنده است نه با به كار بردن افزار. هر چيز را به اندازه پديد آرد، نه با انديشيدن در كيفيت و مقدار. بى نياز است بى آنكه از چيزى سود برد. با زمان ها همراه نيست و دست افزارها او را يارى ندهد. 8 آبان 1395, 19:34

خداشناسی در نهج البلاغه

پیشوایان دینی، همواره ما را از اندیشیدن در ذات خداوند بزرگ منع کرده اند؛ چرا که عظمت بی پایان حضرت حق، فراتر از آن است که عقل محدود و نارسای بشری به درک و شناخت او دست یابد. در بخشی از کلام امام علی علیه السلام آمده است: «اگر وهم و خیال انسان ها، بخواهد برای درک اندازه قدرت خدا تلاش کند و افکار بلند و دور از وسوسه های دانشمندان، بخواهد ژرفای غیب ملکوتش را در نوردد و قلب های سراسر عشق عاشقان، برای درک کیفیّت صفات او کوشش نماید . 8 آبان 1395, 19:32

توحید و خداگرایی‏ در نهج البلاغه

البته این‏گونه نیست که خداوند با وجود امکان اشراف انسان بر صفاتش او را بازداشته، بلکه روشن است که شناخت جامع موجود نامحدود از سوى یک موجودِ محدود محال است. قدرت او بر اشراف‏بخشیدن به‏انسان در شناخت خود، به این امرِ محال تعلق نمى‏گیرد؛ زیرا غیرخدا همه‏چیز محدودیت دارد و نامحدودکردن محدود ذاتاً محال است. 8 آبان 1395, 19:29

توحید در نگاه امام علی (علیه السلام)

بعضی متفکران بر این باورند که در قرآن بر اثبات وجود آفریدگار آیـاتـی ذکـر شده است که روشن ترین آن ها را آیه ذیل است: (افی الـلـه شک فاطر السموات والارض5؛ مگر درباره خدای متعال که خالق آسمان ها و زمین است، شکی هست؟ 8 آبان 1395, 19:27

توحید از دیدگاه قرآن و نهج البلاغه(1)

با توجه به این نکته، باید ببینیم که قرآن کریم برای عقائد و معارف مطرح شده از جانب خودش چه دلائلی را مطرح کرده است ؟ و با وجود این شیوه که قرآن از همه گروه ها برهان ودلیل می طلبد، آیا ممکن است که خودش برای مطالب خود دلیل نیاورد؟ و آیا جا دارد که ما برای معارف اسلام، از جای دیگر طلب دلیل کنیم ؟ 8 آبان 1395, 19:25