دانشنامه پژوهه بزرگترین بانک مقالات علوم انسانی و اسلامی

ولی خدا؛ واسطه نزول الطاف الهی

ولی یکی از اسمای الهی است به مصداق آیه کریمه «و هو الولی الحمید» (شوری، 28) «ولایت‌» مقامی است که از سوی خداوند متعال به افراد خاصی از بندگان صالح اعطا می‌شود.
ولی خدا؛ واسطه نزول الطاف الهی
ولی خدا؛ واسطه نزول الطاف الهی

نویسنده: آیدین تبریزی

ولی یکی از اسمای الهی است به مصداق آیه کریمه «و هو الولی الحمید» (شوری، 28) «ولایت‌» مقامی است که از سوی خداوند متعال به افراد خاصی از بندگان صالح اعطا می‌شود. به موجب این مقام، او واسطه نزول الطاف الهی به مردم می‌گردد و وصول همه خیرات به واسطه وجود ولی صورت می‌گیرد . این مقام شایسته افراد محدودی از بندگان صالح خداوند می‌باشد که هر چند در بین آنها به صورت تشکیک دیده می‌شود، ولی در بین برخی از افراد از شدت بیشتری برخوردار است که این افراد به عقیده اهل تشیع به «امام‌» و قطب عالم شناخته می‌شوند. ولایت ‌به این معنا به دو نوع کلی تقسیم می‌شود: ولایت مطلقه و مقیده. ولایت مطلقه اصل در ولایت است؛ یعنی تمام کسانی که دارای ولایت مقید، می‌باشند، وابسته به ولایت مطلقه بوده و نورشان را از آن می‌گیرند؛ همانند نبوت مطلقه و مقیده .عرفا در اعتقاد به این معنا از «ولایت‌»، با اهل تشیع اشتراک دارند. همچنین در تعیین افراد صاحب ولایت مطلقه و مقیده نیز معمولاعرفا و صوفیان همانند شیعیان می‌اندیشند. ولی در این میان، محی‌الدین بن عربی، از شیعیان فاصله‌گرفته است. او صاحب ولایت مطلقه را حضرت عیسی علیه السلام و ولایت مقیده را شخص خودش می‌داند. بر خلاف نظر غالب شیعه که صاحب ولایت مطلقه را حضرت علی علیه السلام و صاحب ولایت مقیده را امام مهدی(عج) می‌داند. بنابراین تفکر ولایی یکی از خصوصیات شیعه البته در بعد عرفانی و نه در بعد فقاهتی آن است و اهمیت آن تا بدانجا است که  می‌توان گفت هرکس تفکر ولایی را در بحث عرفانی آن اساس اسلام بداند شیعی است اگرچه در صورت ظاهر سنی بنماید. این گونه است که به گفته «سید حیدر آملی» هیچ اهل تصوف و عرفانی نیست که شیعه نباشد و این نکته ای است که از سوی برخی به عنوان ملاک برای شیعه دانستن ابن عربی معرفی شده است.«ولی» از اسمای الهی و از کمالات حق است اما در عین حال برخی انسانها نیز شایستگی نامیده شدن به این نام را پیدا  می‌کنند. از طرف دیگر همان طور که خداوند ازلی و ابدی است ولایت نیز ازلی و ابدی است. شرط اساسی انسان کامل شدن رسیدن به مرتبه ولایت و مظهر اسم ولی شدن است. به تعبیر ابن عربی ولی شدن یک انسان به معنای فراتر رفتن از مرزهای عبودیت و قرار گرفتن در جایگاه ربوبیت است و این جز با استغراق کامل عارف در حق و احصای تمام اسمای الهی میسر نیست. انسان ولی با توجه به اینکه  می‌داند تنها خدا شایسته نامیده شدن با نام ولی است از اینکه در بین مردم با این نام خوانده شود خوشحال نمی شود. با این حال گاه اتفاق می‌افتد که سالک به جهت استغراق در حق فاقد آگاهی نسبت به عبودیت خود باشد. نکته قابل ملاحظه در بحث ولایت تفاوتی است که با نبوت و رسالت دارد. در تعبیرات عرفا دایره ولایت اخص از دایره نبوت و رسالت است. اما باید دانست که تفاوت این سه مفهوم به این مورد منتهی نمی‌شود بلکه نکته مهم تر و تفاوت اساسی تر دائمی و ازلی بودن ولایت و پایان پذیر بودن نبوت و رسالت است. بر این اساس سلسله نبوت به لحاظ تاریخی به حضرت محمد(ص) ختم شده است و این نکته ای است که ابن عربی به آن تصریح کرده و معتقد است پس از پیامبر اسلام چیزی جز نبوت فاقد تشریع که همان ولایت است وجود نخواهد داشت.ولایت باطن نبوت و رسالت است و حقیقت محمدیه عین ثابت انسان کامل در مرتبه اعیان ثابته است. از طرف دیگر با توجه به آنچه که برخی اهل نظر گفته اند، حقیقت محمدیه دارای دو اعتبار است یکی اعتبار ظاهر و دیگری اعتبار باطن. اعتبار اول مخصوص نبوت است و اعتبار دوم خاص ولایت است.

    روزنامه رسالت، شماره 7110، 27/7/89، صفحه 18

مقاله

نویسنده آیدین تبریزی

این موضوعات را نیز بررسی کنید:

جدیدترین ها در این موضوع

 فرازی از خطبه های نهج البلاغه در باب توحید

فرازی از خطبه های نهج البلاغه در باب توحید

هر چه به ذات شناخته باشد ساخته است و هرچه به خود بر پا نباشد ديگرى اش پرداخته. سازنده است نه با به كار بردن افزار. هر چيز را به اندازه پديد آرد، نه با انديشيدن در كيفيت و مقدار. بى نياز است بى آنكه از چيزى سود برد. با زمان ها همراه نيست و دست افزارها او را يارى ندهد.
 خداشناسی در نهج البلاغه

خداشناسی در نهج البلاغه

پیشوایان دینی، همواره ما را از اندیشیدن در ذات خداوند بزرگ منع کرده اند؛ چرا که عظمت بی پایان حضرت حق، فراتر از آن است که عقل محدود و نارسای بشری به درک و شناخت او دست یابد. در بخشی از کلام امام علی علیه السلام آمده است: «اگر وهم و خیال انسان ها، بخواهد برای درک اندازه قدرت خدا تلاش کند و افکار بلند و دور از وسوسه های دانشمندان، بخواهد ژرفای غیب ملکوتش را در نوردد و قلب های سراسر عشق عاشقان، برای درک کیفیّت صفات او کوشش نماید .
 توحید و خداگرایی‏ در نهج البلاغه

توحید و خداگرایی‏ در نهج البلاغه

البته این‏گونه نیست که خداوند با وجود امکان اشراف انسان بر صفاتش او را بازداشته، بلکه روشن است که شناخت جامع موجود نامحدود از سوى یک موجودِ محدود محال است. قدرت او بر اشراف‏بخشیدن به‏انسان در شناخت خود، به این امرِ محال تعلق نمى‏گیرد؛ زیرا غیرخدا همه‏چیز محدودیت دارد و نامحدودکردن محدود ذاتاً محال است.
 توحید در نگاه امام علی (علیه السلام)

توحید در نگاه امام علی (علیه السلام)

بعضی متفکران بر این باورند که در قرآن بر اثبات وجود آفریدگار آیـاتـی ذکـر شده است که روشن ترین آن ها را آیه ذیل است: (افی الـلـه شک فاطر السموات والارض5؛ مگر درباره خدای متعال که خالق آسمان ها و زمین است، شکی هست؟
 توحید از دیدگاه قرآن و نهج البلاغهʁ)

توحید از دیدگاه قرآن و نهج البلاغه(1)

با توجه به این نکته، باید ببینیم که قرآن کریم برای عقائد و معارف مطرح شده از جانب خودش چه دلائلی را مطرح کرده است ؟ و با وجود این شیوه که قرآن از همه گروه ها برهان ودلیل می طلبد، آیا ممکن است که خودش برای مطالب خود دلیل نیاورد؟ و آیا جا دارد که ما برای معارف اسلام، از جای دیگر طلب دلیل کنیم ؟
Powered by TayaCMS