زندگی دروغین

قال الله تعالی :

وإن کان مثقالَ حبّةٍ من خردلٍ أتینابها وکفی بنا حاسبین

(سوره انبیاء آیه 47)

ترجمه:

اگر به مقدارسنگینی دانه خردلی (کارنیک و بدی) باشد ،ما آن را حاضر می کنیم ؛ و کافی است که ما حساب کننده باشیم .

(برگرفته ازمبادی اخلاق در قرآن: آیت الله جوادی آملی)

توضیح:

زندگی دروغین

ما از گناهی که کردیم ترسی نداریم، ولی از تهدیدهای دروغین شیطان می‌ترسیم؛ از این جا معلوم می‌شود حیات ما، حیاتی کاذب است؛ چون حیات هر کسی را اندیشه‌هایش تأمین می‌کند و اندیشه‌های او با وعده و وعیدهای مُؤثر در او بسته می‌شود. اگر وعده و وعید سراب گونه و دروغ باشد، پس اندیشه‌ها ناصواب است و اگر اندیشه‌ها ناصواب باشد، حرکتها ناصواب خواهد بود؛ چون کارهای تحریکی ما را مجاری ادراکی بر عهده دارد و اگر مجاری ادراکی با وعده و وعید دروغین تنظیم شود، مجاری تحریکی هم با وعده و وعید دروغین رهبری می‌شود. بنابراین، ما با حرکت و اندیشه دروغ زندگی می‌کنیم.
همان گونه که در مراحل علمی، عقل و عاقل و معقول، و درمراحل عملی صحیح، عمل و عامل و معمول با هم متحد است، در مسایل دروغین نیز چنین است. آنگاه خود انسان، مجموعه‌ای از سراب می‌شود و روز قیامت، در مرحله توزین بسیار سبک و تهی است.

قرآن کریم در باره عدّه‌ای می‌فرماید: ﴿وَأفئدَتهُم هَواء﴾[1]؛ اینها تهی دلند. از این دقیق‌تر آیه‌ای است که می‌فرماید: ﴿فَلا نُقیمُ لَهُم یَومَ القیامَة وَزناً﴾[2]؛ ما برای کافران، در قیامت وزن و ترازویی اقامه نمی‌کنیم؛ زیرا ترازو برای سنجش عمل است و کسانی را می‌سنجند که کار بد و خوب کرده‌اند، ولی کسانی که جز بدی و تباهی، چیزی دیگر ندارند خودشان سراب شده‌اند وسراب را نمی‌سنجند! پس آنچه در قرآن کریم آمده که: اگر عمل به اندازه ذره‌ای باشد ما حساب می‌کنیم: ﴿وإن کان مثقالَ حبّةٍ من خردلٍ أتینابها وکفی بنا حاسبین﴾[3]. مربوط به کسی است که کارهای خیر هم داشته باشد؛ اما اگر حرکات و اندیشه‌های کسی سراب محض شد، توزین او محال است؛ زیرا «لاشی‌ء» است.

از سوی دیگر، آنان بار سنگینی بر دوش دارند؛ زیرا همه وعده‌ها و وعیدهای دروغ، افکار و اندیشه‌های باطل و حرکتهای ناصواب، «اوزار» و بارهای سنگین و توانفرسا بر دوش آنان می‌شود: ﴿إن تَدعُ مُثقَلَةٌ إلی حِملها لا یُحمل منه شی‌ءٌ ولو کان ذا قربی﴾[4]؛ اگر کسی را دعوت کنند تا مقداری از این بار را ببرد اگر چه از بستگان آنان باشد هرگز قبول نمی‌کند. در قیامت هیچ کسی بار دیگری را نمی‌برد: ﴿کلاّ لاوَزَر﴾[5]و هیچ باربری هم نیست؛ بَدان گرفتار بار سنگین خود هستند و خوبان منزّهند از این که بار بدِ بدان را بکشند. بنابراین، برای شخص در قیامت از آن جهت که اصلاً فضیلتی ندارد، ترازوی توزین نصب نمی‌شود و از آن جهت که درکات فراوانی دامنگیر او شده وزنهای فراوانی خواهد داشت.
حیات طیّبه از آنِ کسی است که مراقب پروردگار خود باشد و از گناه خود بترسد. هیچ کس از افراد عادی توان ادّعای عصمت را ندارد. پس یقیناً بر اساس احتمال رُعب‌آور، گناهی دارد و برای هر گناه هم کیفری هست. از این امور یقینی باید هراسناک بود؛ امّا آن وعیدهای شیطان، چون دروغ است، در حقیقت ترس آور نیست.

منبع :
• برگرفته از تفسیرموضوعی قرآن کریم – مبادی اخلاق در قرآن – تالیف : آیت الله جوادی آملی ج11/ صص116 -117

پی نوشت:
• [1] ـ سوره ابراهیم، آیه 43.
• [2]-سوره کهف، آیه 105.
• [3]- سوره انبیاء، آیه 47.
• [4]- سوره فاطر، آیه 18.
• [5]- سوره قیامت، آیه 11.