پرسش:
در قرآن مجيد چه ابزار و لوازمي براي فتنه معرفي شده است؟
پاسخ:
اگر چه با استفاده از آيات ۱۶۵ انعام ،۷ کهف و ۱۵۵ بقره، استنباط مي شود که ابزار آزمايش الهي عمومي است و منحصر به ابزار خاصي نيست، ولي از آنجا که ذکر آن براي آگاهي و تنبيه افراد جامعه لازم است، به بعضي از ابزار آزمايش اشاره مي شود:
1- تعداد مأموران دوزخ
مأموران دوزخ را جز فرشتگان (عذاب) قرار نداديم و تعداد آنها را جز براي آزمايش کافران معين نکرديم. (مدثر ۳۱)
اين آزمايش از دو جهت بود: نخست از اين جهت که آنها استهزاء مي کردند که چرا از ميان تمام اعداد، عدد نوزده انتخاب شده، در حالي که هر عدد ديگري انتخاب شده بود جاي همين سؤال وجود داشت.
از سوي ديگر اين تعداد را کم مي شمردند و از روي سخريه مي گفتند: ما در مقابل هر يک از آنها ده نفر قرار مي دهيم تا آنها را در هم بشکنيم! در حالي که فرشتگان خدا چنان هستند که به گفتة قرآن چند نفر از آنها مامور هلاکت قوم لوط مي شوند و شهرهاي آباد را از زمين برداشته زيرو رو مي کنند. (تفسير نمونه، ج۲۵، ص۲۴۰ – ۲۳۹)
2- کشتن پسران و زنده نگاه داشتن دختران توسط فرعونيان
«يُذَبِّحُونَ اَبْنَاءَكُمْ وَيَسْتَحْيُونَ نِسَاءَكُمْ وَفِي ذَلِكُمْ بَلاءٌ مِنْ رَبِّكُمْ عَظِيم؛ پسران شما را سر مي بريدند و زنان شما را (براي كنيزي) زنده نگاه مي داشتند. و در اينها آزمايش بزرگي از طرف پروردگارتان براي شما بود.» (بقره ۴۹) و به همين مضمون(اعراف ۱۴۱) و (ابراهيم ۶۱)
3و4- اموال و فرزندان
«إِنَّمَا اَمْوَالُكُمْ وَاَوْلادُكُمْ فِتْنَة ؛اموال و فرزندانتان فقط وسيلة آزمايش هستند.» (تغابن ۱۵)
5- ناقه صالح
«إِنَّا مُرْسِلُو النَّاقَةِ فِتْنَةً لَهُمْ ؛ ما (ناقه) را براي آزمايش آنها مي فرستيم.» (قمر ۲۷)
6- مجسمه گوساله
«قَالَ فَإِنَّا قَدْ فَتَنَّا قَوْمَكَ مِنْ بَعْدِكَ وَاَضَلَّهُمُ السَّامِرِي ؛ فرمود: ما قوم تو را بعد از تو آزموديم و سامري آنها را گمراه ساخت.» (طه ۸۵)
7- نعمت های مادی
«وَلاتَمُدَّنَّ عَيْنَيْكَ إِلَي مَا مَتَّعْنَا بِهِ اَزْوَاجًا مِنْهُمْ زَهْرَةَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا لِنَفْتِنَهُمْ فِيه؛ و هرگز چشمان خود را به نعمت هاي مادي که به گروه هايي از آنان داده ايم ميفکن، اينها شکوفههای زندگي دنياست تا آنان را در آن بيازماييم.» (طه ۱۳۱)
8- فقر و غنای يکديگر
«وَكَذَلِكَ فَتَنَّا بَعْضَهُمْ بِبَعْضٍ.... ؛ و اين چنين بعضي از آنها را با بعض ديگر آزموديم.» (انعام ۵۳)
9- نعمت
«فَإِذَا مَسَّ الإنْسَانَ ضُرٌّ دَعَانَا ثُمَّ إِذَا خَوَّلْنَاهُ نِعْمَةً مِنَّا قَالَ إِنَّمَا اُوتِيتُهُ عَلَي عِلْمٍ بَلْ هِيَ فِتْنَةٌ وَلَكِنَّ اَكْثَرَهُمْ لايَعْلَمُون ؛ هنگامي که انسان را زياني رسد ما را (براي حل مشکلش) مي خواند، سپس هنگامي که از جانب خود به او نعمتي دهيم، مي گويد: [اين نعمت را به خاطر کارداني خودم به من داده اند] ولي اين وسيلة آزمايش (آن ها) است، اما بيشترشان نمي دانند.» (زمر ۴۹)
10- درخت زقوم
إِنَّا جَعَلْنَاهَا فِتْنَةً لِلظَّالِمِين ؛ ما آن را ماية درد و رنج ظالمان قرار داديم.» (صافات ۶۳)
«فتنه» در آيه ممکن است به معني رنج و عذاب باشد و ممکن است به معني آزمايش باشد، اشاره به اينکه آنها هنگامي که نام زقوم را شنيدند، به سخريه و استهزا پرداختند و از اين رو وسيله اي براي آزمايش اين ستمگران شد. (تفسير نمونه، ج۱۹، ص۷۱)
11- نهر آب
«قَالَ إِنَّ اللَّهَ مُبْتَلِيكُمْ بِنَهَرٍ فَمَنْ شَرِبَ مِنْهُ فَلَيْسَ مِنِّي وَمَنْ لَمْ يَطْعَمْهُ فَإِنَّهُ مِنِّي ؛ به آنها گفت: خداوند شما را به وسيلة يک نهر آب آزمايش مي کند آنها (كه به هنگام تشنگي،) از آن بنوشند، از من نيستند و آنها كه جز يك پيمانه با دست خود، بيشتر از آن نخورند، از من هستند.» (بقره ۲۴۹)
روزنامه كيهان، شماره 21160 به تاريخ 26/6/94، صفحه 6 (معارف)