راه‌های تقویت عزت نفس

داشتن عزت نفس بالا برای رسیدن به موفقیت بسیار مهم است کسانی که عزت نفس بالایی دارند معمولا در زندگی تصمیمات درستی می‌گیرند.همه افراد، صرف نظر از سن، جنسیت، زمینه فرهنگی، جهت و نوع کاری که در زندگی دارند، نیازمند عزت نفس هستند. در حقیقت بررسی‌های گوناگون روانشناسی حاکی از آن است که چنانچه نیاز به عزت نفس ارضا نشود، نیازهای گسترده‌تر نظیر نیاز به آفریدن پیشرفت و یا درک استعداد بالقوه محدود می‌ماند.عزت که در اصل یک کلمه عربی است در لغت به معنای محکم و نفوذناپذیر است. «اَرْضٌ عَزیزَهٌ» یعنی زمینی که آب در آن راه نیابد. این واژه از نظر اصطلاحی اجتماعی به معنای حالتی است که از شکست انسان پیشگیری می‌کند (حالت شکست ناپذیری) و مانع مغلوب شدن او می‌گردد. در قرن حاضر پس از گسترش دانش روانشناسی، عزت نفس یکی از موضوعات اصلی آن واقع شده و درباره آن تحقیقات بسیاری شده است چنانکه در سطرهای پیشین تعاریفی از آن گذشت اما مسلمانان در زمینه تقویت این روحیه انسان‌ساز و زندگی‌ساز سابقه‌ای به درازای عمر اسلام داشته و آن را از آموزه های بلند آن گرفته‌اند. بر اساس تعالیم دین اسلام سرچشمه اصلی عزت خداوند است و تمام عزت‌ها از آن اوست. چنانکه خداوند تبارک در دهمین آیه سوره فاطر می‌فرماید: «فَللّه الْعِزَّهُ جَمیعاً؛ پس همه عزت‌ها از آن خداوند است». از این رو وقتی که سرمنشأ واقعی عزت خداوند است، بدست آوردن عزّت از غیر طریق الهی، به هر صورتی که باشد ذلت است. امام علی (ع) فرمود: مَنْ اَعَزَّ به غیرِ اللّه اَهْلَکَهُ الْعِزُّ؛ کسی که از طریق غیر خدا به عزت برسد، همان عزت [غیر واقعی] او را به هلاکت می‌رساند.میل و علاقه به «عزت» و فرار و تنفر از «ذلت» یک امر فطری است که در نهاد تمام انسان‌ها وجود دارد، شکوفایی «عزت» نیاز به علل و عواملی دارد که عدم توجه به این عوامل سبب خاموشی آن می‌شود، و در مقابل حالت ذلت و مغلوب شدن و پذیرش شکست در انسان تقویت می‌شود. از این رو بر آن شدیم تا با مراجعه به قرآن کریم کلیدهای دستیابی به عزت را بشناسیم. 1- توکل به خداوند متعالی: قرآن کریم می‌فرماید «مَنْ کانَ یُرِیدُ الْعِزَّه فَلِلَّهِ الْعِزَّه جمیعاً؛ کسی که خواهان عزت است، عزت یکسره از آن خداست». معنای آیه مذکور این است که هر کس عزت می‌خواهد باید آن را از خداوند متعال طلب کند، زیرا همه عزت مُلک از آنِ خداوند است، و انسان در سایه عبادت و پرستش خدا و تسلیم در برابر او و ایمان و عمل صالح به عزت می‌رسد. 2- تمسک به قرآن:بنابر آموزه های قرآن کریم تمسک به کلام خدا و استمداد از آن عامل عزت و سربلندی می‌داند؛ «تَنْزِیلُ الْکِتابِ مِنَ اللَّهِ الْعَزِیزِ الْحَکِیمِ؛این کتابی است که از سوی خداوند عزیز و حکیم نازل شده است.» چون خداوند متعال منشأ عزت و عظمت است، قرآن کریم نیز که کلام و سخن اوست در بردارنده عوامل عزت و بزرگواری انسان است. خداوند متعال می‌فرماید: «فَاسْتَمْسِکْ بِالَّذِی أُوحِیَ إِلَیْکَ إِنَّکَ عَلی صِراطٍ مُسْتَقِیمٍ وَ إِنَّهُ لَذِکْرٌ لَکَ وَ لِقَوْمِکَ وَ سَوْفَ تُسْئَلُونَ»؛ آنچه را بر تو وحی شده محکم بگیر که تو بر صراط مستقیمی، و این مایه یادآوری (و عظمت) تو و قوم تو است و به زودی سوال خواهید شد. 3- توسل به پیامبر (ص) و خاندان مطهر ایشان: قرآن درباره پیامبر اکرم می‌فرماید: «وَ إِنَّکَ لَعَلی خُلُقٍ عَظِیمٍ»؛و تو اخلاق بزرگ و برجسته‌ای داری.». از جمله فضایل برجسته اخلاقی، عزت و شرافت نفس است. رسول گرامی اسلام و اهل‌بیت عزیز آن حضرت علی(ع) مصداق اکمل ارتباط با خدا از راه ایمان به او و عمل صالح و عزت‌آفرینی هستند. قرآن کریم در جایی دیگر بر پیروی و ارتباط با پیامبر و اهل‌بیت علیهم‌‌‌السلام تأکید کرده و می‌فرماید: «یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللَّهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِی الْأَمْرِ مِنْکُمْ فَإِنْ تَنازَعْتُمْ فِی شَیْ‌ءٍ فَرُدُّوهُ إِلَی اللَّهِ وَ الرَّسُولِ إِنْ کُنْتُمْ تُومِنُونَ بِاللَّهِ وَ الْیَوْمِ الآخِرِ ذلِکَ خَیْرٌ وَ أَحْسَنُ تَأْوِیلاً»؛ ای کسانی که ایمان آورده‌اید! اطاعت کنید خدا را و اطاعت کنید پیامبر خدا و اولوا الامر (اوصیای پیامبر) را... اگر به خدا و روز رستاخیر ایمان دارید! این (کار) برای شما، بهتر و عاقبت و پایانش نیکوتر است. پیامبر گرامی نه از خود ذلت نشان داد و نه به کسی از مومنان اجازه داد تا به ذلت تن بدهند؛ چنان‌که می‌فرماید: هیچ مومنی نباید نفس خود را ذلیل و خوار بشمارد.8 هنگامی که از حضرت امام حسین (ع) درخواست شد که سخنی که با گوش خود از پیامبر اکرم (ص) شنیده‌اید را نقل کنید، ایشان این سخن را نقل کردند: خداوند کارهای بزرگ و رفیع و با شرافت را دوست دارد و کارهای پست و ذلیل را خوش نمی‌دارد.9 4- تعامل با مومنان: قرآن کریم می‌فرماید «... وَ لِلَّهِ الْعِزَّه وَ لِرَسُولِهِ وَ لِلْمُومِنِینَ وَ لکِنَّ الْمُنافِقِینَ لا یَعْلَمُونَ»؛10 ... و عزت مخصوص خدا و رسول او و مومنان است، ولی منافقان نمی‌دانند از این رو ارتباط با مومنان که افتخار بندگی خدا را دارند و عزت خویش را از سرچشمه اصلی یعنی خداوند عزیز گرفته‌اند، می‌تواند عامل عزت و مانع ذلت‌پذیری باشد.به امید آنکه با توکل به سرچشمه عزت و تمسک به آیات عزیز قرآن و توسل به بزرگمردان عزتمند تاریخ، پیامبر و خاندانش و تعامل با پیروان راستین اسلام عزیز، به بلندای انسانیت برسیم.

روزمرّگی یعنی چه؟

زندگی، تنها سرمایه انسانی است که هر کس از آن برخوردار و تنها نعمتی است که رایگان در اختیار همگان قرار گرفته، بی آنکه رنجی در به‌دست آوردن آن کشیده شده باشد. شاید به همین خاطر است که مردم قدر و ارزش آن را نمی دانند در فرهنگ دینی، گاه زندگی به ابر بهاران تشبیه شده و گاه به طلا و همه توصیه‌ها به این نقطه ختم می‌شود که زندگی را باید جدی گرفت. جدی گرفتن زندگی با پرهیز از روزمرّگی حاصل می‌شود. روزمرگی یعنی یکنواختی در زندگی، عادت به حرکت نکردن و خلاصه هر چه پیش آید،خوش آید.روزمرگی یعنی بی‌حوصلگی، زندگی بیهوده و بی‌جذبه و در واقع مرگ زودرس. روزمرّگی به تنبلی می‌انجامد و در نهایت به بدبینی، بدبینی به زندگی و به همه چیز و به همه کس، کسی که در ورطه روزمرّگی سقوط می‌کند با اصل زندگی مشکل پیدا می‌کند و زندگی پوچ و بی‌معنی خواهد شد. دین اسلام برای پیشگیری از این آفت زندگی سوز، انسان را تشویق به برنامه ریزی و آینده نگری و اعتلای اعمال کرده است. از راهکارهای اسلام برای درمان روزمرّگی توبه است؛ زیرا در توبه زندگی از نو شروع می‌شود و دریچه تازه‌ای فرا روی انسان قرار می‌دهد. خداوند از ما خواسته است رنگ او را داشته باشیم، ما هم باید و شتابان حرکت کنیم با نشستن و خوابیدن زندگی سامان نمی گیرد.