برگرفته از: فارس
نماز بهترين اعمال ديني است که اگر قبول درگاه خداوند عالم شود، عبادت هاي ديگر هم قبول مي شود و اگر پذيرفته نشود اعمال ديگر هم قبول نمي شود، همان طور که اگر انسان شبانه روز پنج نوبت در نهر آبي شست وشو کند، آلودگي در بدنش نمي ماند، نمازهاي پنج گانه هم انسان را از گناهان پاک مي کند و سزاوار است که انسان نماز را در اوّل وقت بخواند و کسي که نماز را پست و سبک شمارد مانند کسي است که نماز نمي خواند، يکي از سؤالاتي که مطرح مي شود اين است که کسي که تاکنون نماز نخوانده چگونه بايد توبه کند؟ مرکز تخصصي نماز در جواب اين پرسش اين گونه مي گويد:
توبه با يک جرقه آغاز مي شود، جرقه اي که در آغاز تنها يک نقطه نوراني و کوچک در قلب است، امّا به تدريج تمامِ آسمانِ تيره و تاريک قلب را فرا مي گيرد. اين نقطه نورانيِ سفيد، انسان را از گذشته تاريک به آينده روشن مي برد. نسبت به گذشته تاريک و سياه، احساس تلخي، پشيماني و ندامت مي کند و آسمانِ ابر گرفته قلب براي آينده اي روشن آماده بارش رحمت الهي مي شود.
قرآن، اين کتاب نويد بخشِ رحمت، به همه مؤمنان فرمانِ توبه مي دهد. در سوره تحريم، آيه 8 مي فرمايد:اي کساني که ايمان آورده ايد! با اخلاص کامل توبه کنيد، باشد که پروردگار از گناهان شما در گذرد و به باغ هايي واردتان کند که در آن جويبارهايي جاري است(1).
حقيقت توبه و استغفار، پشيماني از گناه گذشته و عزم و تصميم بر عدم ارتکاب آن در آينده است. اگر اين حالت براي کسي پيش آمد، اين نشانه توبه واقعي است و پذيرفته شدن توبه واقعي حتمي است، اگر توبه واقعي صورت گيرد، قبولي آن از طرف خداوند قطعي است، چون خداوند فرموده: او است که توبه را از بندگانش پذيرا مي شود و گناهان را مي بخشد(2).
روزي حضرت علي(ع) مردي را ديد که بدون توجّه به شرايط توبه فقط با زبان مي گفت: «استغفر الله»، حضرت به او فرمود: مي داني استغفار چيست؟ آنگاه شرايط استغفار را براي او توضيح داد و فرمود:
اوّل: بايد از کارهاي ناشايست گذشته ات پشيمان باشي؛
دوم: آنکه تصميم بگيري ديگر سراغ کارهاي زشت قبلي نروي؛
سوم: اگر حقّي از بندگان خدا برعهده توست (قرضي گرفته اي و پس نداده اي يا به زور چيزي را از مردم گرفته اي و يا...) ادا کني؛
چهارم: اگر حقي از خدا بر عهده توست (مثلاً نمازهايي از تو قضا شده و نخوانده اي) آنها را ادا کني و....
آنگاه پس از اين مراحل با زبان بگويي:«استغفرالله»(3)
پس توبه يک لفظ نيست؛ بلکه يک تحوّل در درون انسان و زندگي او است.
پس از پيدا شدن حالت توبه و پشيماني و ندامت از کارهاي ناپسند، چند عمل سزاوار است:
يک - سه روز روزه گرفتن؛ حضرت امام صادق(ع) مي فرمايد: «توبه نصوح که خداوند به آن امر فرموده، روزه گرفتن روز چهارشنبه، پنج شنبه و جمعه است».(4)
دو - غسل توبه؛ حضرت رضا(ع) به کسي که مي خواست از گناه «استماع» غنا توبه کند، فرمود: «فَاغْتَسِلْ وَ صَلِّ مَا بَدَا لَکَ فَلَقَدْ کُنْتَ مُقِيماً عَلَي اَمْرٍ عَظِيم»(5)؛ برخيز و غسل کن و هر چه مي خواهي نماز بخوان زيرا مداومت بر گناه بزرگي مي کردي.
سه - خواندن دو يا چهار رکعت نماز؛ امام صادق(ع) مي فرمايد: «هر بنده اي که گناهي کرد، پس برخيزد و تحصيل طهارت کند (وضو بگيرد) و دو رکعت نماز بخواند و از خداوند طلب آمرزش کند، بر خدا است که توبه اش را بپذيرد».6))
چهار - استغفار و خواندن دعاهاي توبه اي که از ائمه اطهار(ع) وارد شده است؛ خصوصاً دعاهاي صحيفه سجاديه (به خصوص دعاي 31) و نيز مناجات خمسة عشر (به ويژه مناجات اول) و... بايد هنگام خواندن دعا، معاني آنها را متذکر باشد و سعي کند که حالش با گفتارش يکي باشد.
بعد از توضيح معنا و شرايط توبه، روشن مي شود که جبران گذشته در مورد نمازهاي خوانده نشده، به اين است که ما علاوه بر پشيماني دل، نمازهاي قضا شده را بجا بياوريم.
پی نوشت ها:
- تحريم، آيه 8
2.شوري، آيه 25
3.نهج البلاغه دشتي، قصار 417
4.وسائل الشيعه، ج 16، ص 78
5.مستدرک الوسائل، ج2، ص 512
6.وسائل الشيعه، ج16، ص 79.
روزنامه كيهان، شماره 21101 به تاريخ 16/4/94، صفحه 8 (معارف)