كسي كه از خود غافل شود شيطان از او غافل نيست، پس انسان بايد حسابگر خويش باشد و از سرمايه خود به خوبي بهره گيرد. امام صادق(ع) ميفرمايند: شيطان توان وسوسه كردن بندهاي را ندارد، جز آن كه او از ياد خدا اعراض كند و فرمانش را سبك شمارد و به نافرمانيش روي آورد و آگاهي خدا از اسرارش را فراموش كند. و نيز فرمود: هرگاه شيطان وسوسهات ميكند تا از راه حق گمراهت كند و خدا را از يادت ببرد، پس از او به خدا پناه ببر (و بر خدا توكل كن)، كه او به كمك حق بر (در برابر) باطل آيد و مظلوم را ياري رساند؛ چرا كه خود فرمود «شيطان بر مومنان و بر كساني كه بر خدا توكل كنند سلطهاي ندارد.» به فرموده اميرمومنان(ع): مطمئنترين فرصت براي تهاجم شيطان، زماني است كه كسي گرفتار وسوسه گناهي مانند عجب و خودپسندي و... شده و مدح و ثناگويي و تملق ديگران را درباره خود دوست بدارد (و از اين حالتها به خدا پناه نبرد).
نكته
ياد خدا و پناه به او بهترين راهكار رهايي از دام شيطان است؛ چون هيچ زمان و زميني خالي از حضور خدا نيست، هيچ زباني هم نبايد ساكت و خاموش از ياد خدا باشد؛ زيرا نياز بشر دائمي است و بهترين عامل رفع نياز، ياد خداي بينيازي است كه همواره درصدد رفع حاجت نيازمندان است، از اينرو اگر در زمان يا مكان يا با زباني از اين فرصت استفاده نشد جز حسرت محصولي نخواهد داشت.
مصداق ذكر
امام صادق(ع) ميفرمايند: ذكر خدا تنها گفتن سبحانالله والحمدلله ولاالهالاالله واللهاكبر نيست. بلكه ذكر خدا به اين است كه هر بار به چيزي فرمان دهد پيروي كني و از چيزي كه نهي كند تركش كني. همانطور كه اصل ذكر در اسلام توصيه شده كيفيت آن نيز بيان شده است، بنابراين ذاكر بايد از ذكري كه خدا بيان كرده بهره گيرد و هرگز به دنبال ذكر اختراعي نرود. چنانکه سفارش بزرگان اهل معرفت نيز همين است.
دروغ نگوييد
همه انسانها به دلايل مختلف و اندازههاي متفاوت در زندگي دروغهايي ميگويند. گاهي خودمان را درباره احساسات فرد خاصي گول ميزنيم. گاهي براي طفره رفتن از زير بار مسئوليت، دروغ ميگوييم. گاهي حتي براي پوشاندن تقصيرات و اشتباهات خود دروغ میگوییم تا آبروي رفته خود را دوباره به دست بياوريم. اما همانطور كه در آموزههاي ديني آمده است، دروغ فعل پسنديدهاي نيست. اما 8 نوع دروغ وجود دارد كه هيچ دليل قانعكنندهاي براي گفتن آنها وجود ندارد. چرا آدمي بايد براي سادهترين و بيارزشترين مسائل زندگي خود دروغ بگويد؟!
- تعارفهای دروغين
اگر بهطور ناگهاني دوستي را در خيابان ملاقات كرديد كه مدتهاي طولاني است او را نديدهايد و ديگر علاقه يا حس صميميتي ميان خود و او احساس نميكنيد، نبايد فقط به واسطه حفظ احترام اجتماعي خود او را به چاي يا قهوه دعوت كنيد. زماني يك فرد را به نوشيدن چاي در يك كافه يا خانه خود دعوت كنيد كه واقعاً اين كار را دوست داريد، در غير اين صورت دليلي براي اين امر وجود ندارد.
- بهانههای دروغين
هرگز سعي نكنيد به بهانههاي دروغين دوستان يا شريك زندگی خود را از سرتان باز كنيد. به او قول دروغين ندهيد. به اين فكر كنيد اگر ناگهان با او در خيابان يا مكان ديگر روبهرو شويد چه ميشود؟ بهانههاي فشار كاري يا ميهمان داشتن يا... كه به دروغ مطرح ميشوند به هيچ عنوان اخلاقي و درست نيستند و موجب آسيب ديدن موقعيت اجتماعي شما خواهند شد.
- نخواندن ايميل يا پيغامهای ديگران
اگر فرصت نداريد يا به هر دليلي، علاقه به خواندن ايميلي پر از درخواست و گلايه دوست خود نداريد، هنگامي كه از شما ميپرسد آيا ايميل مرا دريافت كرده اي؟ به جاي دروغ گفتن اينكه به اينترنت دسترسي نداريد يا كارهايتان زياد است، خيلي صادقانه بگوييد در نخستين فرصت اين كار را انجام خواهيد داد.
- دوست نداشتن غذا
اگر گوشت قرمز دوست نداريد، يا از طعم قارچ متنفر هستيد شايد ترجيح دهيد به اطرافيان بگوييد به آن غذا حساسيت داريد. اما چرا؟ گفتن واقعيت چه اشكالي دارد؟ چرا صادقانه نميگوييد كه قارچ دوست نداريد. يا بادمجان به نظرتان خوشمزه نيست!
- پاسخ ندادن به موبايل
موبايل شما زنگ ميخورد و نام و عكس خواهر يا دوست صميمي شما روي نمايشگر ظاهر ميشود. با خود ميگوييد: «واي خداي من! ...» و تماس او را بيپاسخ ميگذاريد. اما وقتي همديگر را ديديد، به او چه خواهيد گفت؟ در جلسه كاري بودم و نتوانستم پاسخ دهم؟ سادهترين و صادقانهترين كار اين است كه از او عذرخواهي كنيد و بگوييد در نخستين فرصت با او تماس خواهيد گرفت تا با شما درددل كند.
آثار و بركات نماز اول وقت
اقامه نماز در پنج نوبت در طول شبانه روز از تكاليف عبادي يك مسلمان است كه ترك آن حرام و از بزرگترين گناهان است، اما خداوند مهربان براي همين تكليف و وظيفه بندگانش در صورت انجام به موقع آن يكسري پاداش و بركات ويژهاي در نظر گرفته است. در احاديث و روايات معصومين(ع) برآورده شدن خواستهها، برطرف شدن گرفتاري و ناراحتي، ورود به بهشت و دوري از جهنم، در امان بودن از بلاهاي آسماني، خشنودي خداوند، استجابت دعا و بالا رفتن اعمال، دوري شيطان و تلقين شهادتين از جمله آثار و فوايد و بركات خواندن نماز اول وقت شمرده شده است. به عنوان مثال پيامبر اكرم(ص) فرمودند: بندهاي نيست كه به وقتهاي نماز و جاهاي خورشيد اهميت بدهد، مگر اينكه من سه چيز را براي او ضمانت ميكنم: برطرف شدن گرفتاريها و ناراحتيها، آسايش و خوشي هنگام مردن و نجات از آتش(1). همچنين در حديث داريم هنگام ظهر درهاي آسمان گشوده، درهاي بهشت باز و دعا مستجاب ميشود؛ پس خوشا به حال كسي كه در آن هنگام براي او عمل صالحي بالا رود (2). در حديثي ديگر از حضرت صادق(ع) آمده است كه فرمودند: بهترين ساعتهاي شب و روز، وقتهاي نماز است. سپس فرمودند: چون ظهر ميشود درهاي آسمان گشوده شده و بادها ميوزند و خداوند به خلق خود نگاه ميكند. هر آينه من بسيار دوست دارم كه در آن هنگام، عمل صالحي براي من بالا رود. آنگاه فرمودند: برشما باد به دعا كردن بعد از نمازها، چرا كه آن مستجاب ميشود (3). امام صادق(ع) همچنين فرمودند: شيعيان ما را در سه چيز بيازماييد: در اوقات نمازشان، كه چگونه بر آنها مواظبت ميكنند؛ در اسرارشان، كه چگونه آنها را از دشمنان ما حفظ ميكنند و در اموالشان، كه چگونه با آن به برادران خود كمك ميكنند (4). پيامبر خدا(ص) نيز ميفرمايند: در دينداري مرد همين بس، كه بر گزاردن نمازها بسيار مواظبت كند (5).
منابع:
1- سفينهالبحار، ج 2، ص 42.
2- همان، ص44.
3- اصول وافي، ج2، ص87.
4- الخصال: 103 / 62 منتخب ميزان الحكمه: 506.
5- تنبيه الخواطر: 2 / 122 منتخب ميزان الحكمه: 328.