راه دستیابی به زندگی شاد

دستیابی به زندگی شاد قرین آرامش از آرزوها و آمال هر انسان در زندگی است. انسان‌ها همواره همه تلاش های مادی خود را به کار می بندند که به این حالت دست پیدا کنند. دریغ از اینکه در کنار تلاش مادی شبانه روزی اصول بسیار مهم دیگری وجود دارد که تا انسان آن‌ها را در زندگی خود پیاده نکند به این مهم دست نمی یابد. روایات اهل بیت انسان‌ها را در رسیدن به این مسیر یاری کرده و رهنمون هایی را برای همه آدمیان بیان فرموده اند. لذا در این مجال بر آن آمده ایم که سفارشات و توانمندی‌هایی که در مسیر رسیدن به این هدف را بیان کرده اند تبیین نماییم.1ـ از توانمندی‌های انسان که ثمره رشد آن در زندگی انسان‌ها دستیابی به زندگی شاد همراه با آرامش می‌باشد قناعت است. هنگامی‌که فرد به آنچه در زندگی در اختیار دارد، بسنده کرده و زندگی خود را با توجه به امکانات موجود سامان ‌دهد، سختی‌های بسیاری را از سر می‌گذراند و از فعالیت‌های طاقت‌فرسا، نگرانی از کمبودها، اظهار نیاز به دیگران و ... آزاد می‌شود؛ از این رو امام علی (ع) راحتی و آرامش را نتیجه قناعت به شمار آورده‌اند و می‌فرماید: «ثَمرةُ القَناعةُ الراحَه» (شرح ابن أبی الحدید بر

نهج البلاغه، ج 20، ص 296) ترجمه: آرامش نتیجه قناعت است.اکتفا کردن انسان‌ها به امکانات موجود بسیاری از نگرانی‌ها را از آدمی دور می‌سازد. پیامبر اکرم (ص) قناعت را عین راحتی دانسته و فرموده‌اند: «الْقَنَاعَةُ رَاحَه» (مجلسى، محمد باقر ج 74، ص 183) ترجمه: قناعت راحتی است.2ـ در روایات و همچنین در متون روانشناسی خُلق نیکو از توانمندی‌هایی است که آن را عامل طهارت زندگی و نشاط آن برای انسان‌ها ذکر کرده‌اند. چنان که امام صادق (ع) می‌فرماید:«لَا عَیْشَ أَهْنَأُ مِنْ‌ حُسْنِ الْخُلُق‌»(همان، ج 75، ص 348) ترجمه: هیچ زندگانی گواراتر از زندگانی آمیخته با حُسن خلق نیست.خُلق نیکو برای انسان زندگی سعادتمندانه‌ای قرین آرامش را تأمین می‌کند. رسول خدا در این زمینه می‌فرماید: «لَوْ یَعْلَمُ‌ الْعَبْدُ مَا فِی حُسْنِ الْخُلُقِ لَعَلِمَ أَنَّهُ مُحْتَاجٌ أَنْ یَكُونَ لَهُ خُلُقٌ حَسَنٌ»(همان، ج 10، ص 369) ترجمه: اگر انسان به پیامدهای خوش‌اخلاقی آگاه باشد، به خُلق خوش احساس نیاز می‌کند.2ـ یکی دیگر از عوامل رسیدن به آرامش و رهایی از اضطراب حُسن ظن در زندگی انسان‌هاست. ایجاد سوء ظن در زندگی انسان‌ها عامل اضطراب است. پیدایش این حالات باعث می‌شود تعادل روحی شخص از بین رفته و فرد دچار تنش شود. او حرکات و رفتارهای دیگران را زیر نظر می‌گیرد تا با گمان بد خود آن‌ها را تفسیر کند. به دلیل اضطراب حاصل از بدگمانی، شخص در مقابله با حوادث، ضعیف و ناتوان می‌شود و آرامش خود را از دست می‌دهد. از آن‌جا که بدگمان، گفتار و کردار دیگران را با اهداف و اغراض زشت آلوده می‌بیند و نمی‌تواند آنان را خالی از غرض‌ورزی تصور کند، همواره در رنج و عذاب روحی به سر می‌برد و از این طریق شخصیت و زندگی او دچار اختلال می‌شود. این بیماری در میان روانشناسان به پارانوئید معروف است.(ایروین جی و دیگران، روان شناسی مرضی, ج 1, ص 510) بر اساس این بیماری، شخص بدگمان افکار تنش زا را در روان خود انبار می‌کند و در نتیجه این ذخیره ‌سازی زندگی مملو از تنش و ناآرامی برای خود رقم می‌زند. امام علی (ع) می‌فرماید: «مَنْ لَمْ یُحْسِنْ ظَنَّهُ اسْتَوْحَشَ‌ مِنْ‌ كُلِ‌ أَحَدٍ». (شرح آقا جمال خوانسارى، ج 5، ص 442) ترجمه: کسی که گمانش نیکو نباشد و به دیگران بدگمان باشد، از هر کس وحشت می‌کند. امام صادق (ع) از قول پیامبر (ص) می‌فرماید: (نورى، حسین ، ج 9، ص 145): به برادران خویش گمان نیک ببرید تا به این وسیله غنیمت ببرید صفای قلب و پاکی باطن را برای خویش. بر همین معنا، در نامه امام علی (ع) به مالک اشتر نیز تأکید شده است: (نهج البلاغه، نامه 53 ): پس رفتار تو چنان باید، كه خوش گمانى رعیت برایت فراهم آید، كه این رنج دراز را از تو مى‌زداید.3ـ از جمله شاخص‌های مهم و توان‌مندی‌های انسان که نتیجه رشد آن رسیدن به آرامش می‌باشد، صبر و شکیبایی در زندگی و پایداری در برابر مشکلات است. به‌ طوری‌ که در برابر آن‌ها سست نشوند و از هم نپاشند و دچار یأس نگردند. خداوند بزرگ در بسیاری از آیات قرآن کریم ما را به صبر و شکیبایی سفارش فرموده است، از جمله در آیات زیر: (بقره/ 153): اى كسانى‌كه ایمان آورده‌اید، از شكیبایى و نماز یارى جویید؛ زیرا خدا با شكیبایان است. یا اینکه در آیه‌ای دیگر آمده است: (آل عمران/) 186: قطعاً در مالها و جانهایتان آزموده خواهید شد، و از كسانى كه پیش از شما به آنان كتاب داده شده و [نیز] از كسانى كه به شِرك گراییده‌اند، [سخنان دل] آزار بسیارى خواهید شنید، و[لى] اگر صبر كنید و پرهیزکارى نمایید، این [ایستادگى] حاكى از عزم استوار [شما] در كارهاست.همچنین پیامبر اکرم (ص) همواره به یارانش می‌آموخت که بیماری‌ها یا صدماتی که به آنان می‌رسد، در واقع آزمایش الهی است تا از این رهگذر بر درجات آن‌ها بیفزاید و گناهانشان را بزداید و برایشان ثواب بنویسد. این آموزه نبوی، عادت صبر و پایداری در برابر سختی‌های زندگی و تحمل مصائب آن را، با آرامش و رضایت خاطر و روحیه تسلیم در برابر قضای الهی در آنان تقویت می‌کرد.(نجاتی، محمد عثمان، حدیث و روانشناسی، ص 290).

فضيلت پی روزی حلال بودن

کاسب و تاجر اگر بخواهند به حرام نيفتند و مال شبهه ناک به زندگي شان راه نيابد، ناگزير بايد حلال و حرام در کسب ها را بشناسند و پي روزي حلال باشند. حکايت: «بدان که خويشتن را و عيال خود را از روي خلق، بي نياز داشتن و کفايتِ ايشان از حلال کسب کردن، از جمله جهاد است در راه دين، و از بسياري عبادت، فاضل تر است؛ که روزي رسول(ص) با اصحاب نشسته بود. بُرنايي با قوّت، بامدادِ پگاه، بر ايشان بگذشت و به بازار همي شد به دکّان. صحابه گفتند: «دريغا! اگر اين پگاه خاستنِ وي در راه خداي تعالي بودي!» رسول(ص) گفت: «چنين مگوييد که اگر براي آن مي شود که خود را از روي خلق بي‌نياز دارد يا پدر و مادر خويش را يا زن و فرزند خويش را بي‌نياز دارد، وي در راهِ خداي تعالي است، و اگر براي تفاخر دنيا و لاف و توانگري همي شود، در راهِ شيطان است»... و گفت: «بازرگانِ راستگوي، روز قيامت با صدّيقان و شهيدان به هم خيزد».